{"id":10089,"date":"2023-06-21T14:11:45","date_gmt":"2023-06-21T12:11:45","guid":{"rendered":"https:\/\/indeks.mk\/?p=10089"},"modified":"2023-06-21T14:11:45","modified_gmt":"2023-06-21T12:11:45","slug":"suedia-sterilizoi-30-mije-njerez-per-te-pastruar-shoqerine-nga-varferia-dhe-njerezit-e-pafuqishem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/?p=10089","title":{"rendered":"Suedia sterilizoi 30 mij\u00eb njer\u00ebz \u201cp\u00ebr t\u00eb pastruar shoq\u00ebrin\u00eb nga varf\u00ebria dhe njer\u00ebzit e pafuqish\u00ebm&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nd\u00ebrmjet viteve 1934 dhe 1976, Suedia krijoi nj\u00eb plan eugjenik, bazuar n\u00eb shkenc\u00ebn e biologjis\u00eb racore, me synimin p\u00ebr t\u00eb \u201chequr qafe nj\u00eb lloj t\u00eb caktuar njer\u00ebzish: ata m\u00eb t\u00eb dob\u00ebtit\u201d.Familja e Kjell Sundstedt nuk foli kurr\u00eb p\u00ebr momentin m\u00eb t\u00eb err\u00ebt n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn e tyre.<\/strong><\/p>\n<p>\u201cIshte nj\u00eb sekret p\u00ebr t\u00eb cilin askush nuk guxonte t\u00eb fliste. Shoq\u00ebris\u00eb i vinte turp q\u00eb njer\u00ebzit detyroheshin t\u00eb sterilizoheshin\u201d, tha drejtori shtat\u00ebdhjet\u00eb e nj\u00eb vje\u00e7ar p\u00ebr Euronews.Ai as q\u00eb e diskutoi k\u00ebt\u00eb me familjen e tij, ndaj u trondit kur zbuloi se kat\u00ebr xhaxhallar\u00ebt e tij ishin sterilizuar me forc\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cAta u sterilizuan sepse ishin t\u00eb varf\u00ebr. Krimi i tyre ishte varf\u00ebria\u201d, shton ai.<\/p>\n<p>Suedia krijoi nj\u00eb plan eugjenik, bazuar n\u00eb shkenc\u00ebn e biologjis\u00eb racore, midis 1934 dhe 1976. Vendi i par\u00eb n\u00eb Evrop\u00eb q\u00eb m\u00eb von\u00eb hoqi sterilizimin e detyruar, zbatoi nj\u00eb politik\u00eb sipas s\u00eb cil\u00ebs midis 20 dhe 33 mij\u00eb suedez\u00eb u detyruan t\u2019i n\u00ebnshtroheshin sterilizimit.<\/p>\n<p>Viktimat ishin t\u00eb reja dhe kryesisht gra, t\u00eb cilat u gjykuan si \u201ct\u00eb pafuqishme\u201d, \u201crebele\u201d ose \u201ct\u00eb p\u00ebrziera\u201d. Autoritetet suedeze besonin se po krijonin nj\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb do ta kishte zili e gjith\u00eb bota.<\/p>\n<p>\u201cAta donin t\u00eb hiqnin qafe nj\u00eb lloj t\u00eb caktuar njer\u00ebzish: ata m\u00eb t\u00eb dob\u00ebtit\u201d, thot\u00eb Sundstedt.<\/p>\n<p>Edhe pse n\u00ebna e tij arriti t\u00eb arratisej n\u00eb kryeqytetin suedez dhe t\u00eb shmangte sterilizimin, motra e saj May-Britt nuk ishte aq me fat.<\/p>\n<p>N\u00ebna e tyre vdiq kur Mai-Brit ishte shum\u00eb e re. P\u00ebr shkak se familja e tyre ishte e varf\u00ebr, sh\u00ebrbimi bashkiak i mbrojtjes s\u00eb f\u00ebmij\u00ebve nd\u00ebrhyri dhe i k\u00ebrkoi asaj dhe v\u00ebllez\u00ebrve e motrave t\u00eb saj m\u00eb t\u00eb vegj\u00ebl q\u00eb ende jetonin n\u00eb sht\u00ebpi q\u00eb t\u2019i n\u00ebnshtroheshin nj\u00eb testi inteligjence.<\/p>\n<p>\u201cGjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe ata besuan shum\u00eb n\u00eb testet e inteligjenc\u00ebs, ishte shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr ta\u201d, thot\u00eb Sundstedt. K\u00ebto teste kryesisht p\u00ebrb\u00ebheshin nga pyetje t\u00eb bazuara n\u00eb njohuri, dhe duke qen\u00eb se May-Britt dhe v\u00ebllez\u00ebrit e saj ishin t\u00eb varf\u00ebr, ata nuk mund t\u2019u p\u00ebrgjigjeshin atyre sepse nuk ndiqnin shkoll\u00ebn rregullisht.<\/p>\n<p>May-Brit sh\u00ebnoi n\u00ebn pragun e \u201cinteligjenc\u00ebs normale\u201d dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye u klasifikua si \u201cme mendje t\u00eb dob\u00ebt\u201d. Si rezultat, ajo u d\u00ebrgua n\u00eb Nanilund, nj\u00eb azil mendor.<\/p>\n<p>\u201cAjo konsiderohej se kishte nj\u00eb s\u00ebmundje mendore sepse protestonte vazhdimisht\u201d, kujton regjisori.\u201cEdhe pse shpesh b\u00ebnin teste t\u00eb IQ-s\u00eb gjat\u00eb koh\u00ebs q\u00eb ajo ishte n\u00eb objekt, ata nuk mund t\u00eb thoshin se kishin gabuar\u201d, shton ai.T\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb dilnin nga qendra duhej t\u00eb sterilizoheshin, ky ishte rregulli, ndaj e transferuan n\u00eb nj\u00eb institucion tjet\u00ebr dhe e d\u00ebrguan p\u00ebr operacion.<\/p>\n<p>\u201cBabai i saj nuk donte q\u00eb ajo t\u00eb sterilizohej, ai ishte kund\u00ebr, por nuk ndihmoi\u201d, thot\u00eb Sundstedt.N\u00eb at\u00eb koh\u00eb, programi shtet\u00ebror i sterilizimit nuk ishte sekret. Ajo u krye n\u00eb drit\u00ebn e nj\u00eb debati publik. Kishte \u201cpropagand\u00eb t\u00eb madhe dhe pak kritika\u201d n\u00eb syt\u00eb e shoq\u00ebris\u00eb suedeze, thot\u00eb Vidmalm.<\/p>\n<p>\u201cHerman Lundborg, drejtor i Institutit Shtet\u00ebror p\u00ebr Biologjin\u00eb Raciale, kishte frik\u00eb nga nj\u00eb lloj \u201cvet\u00ebvrasjeje racore\u201d pasi njer\u00ebzit me gjene t\u00eb k\u00ebqija riprodhoheshin m\u00eb shum\u00eb se klasa e mesme\u201d, thot\u00eb ai.<\/p>\n<p>Pas nj\u00eb hetimi parlamentar n\u00eb vitet 1990, qeveria ofroi kompensim p\u00ebr viktimat e sterilizimit t\u00eb detyruar. Ata krijuan nj\u00eb plan kompensimi financiar prej 175.000 korona suedeze (rreth 15.000 euro) p\u00ebr \u00e7do viktim\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb total jan\u00eb dh\u00ebn\u00eb 3000 \u00e7\u00ebshtje d\u00ebmshp\u00ebrblimi, nj\u00eb num\u00ebr shum\u00eb i vog\u00ebl krahasuar me numrin e personave q\u00eb dyshohet se jan\u00eb sterilizuar me forc\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nd\u00ebrmjet viteve 1934 dhe 1976, Suedia krijoi nj\u00eb plan eugjenik, bazuar n\u00eb shkenc\u00ebn e biologjis\u00eb racore, me synimin p\u00ebr t\u00eb \u201chequr qafe nj\u00eb lloj t\u00eb<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[54],"tags":[],"class_list":["post-10089","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-indeks"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10089","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10089"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10089\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10089"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10089"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10089"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}