{"id":11102,"date":"2023-07-04T10:16:18","date_gmt":"2023-07-04T08:16:18","guid":{"rendered":"https:\/\/indeks.mk\/?p=11102"},"modified":"2023-07-04T10:16:18","modified_gmt":"2023-07-04T08:16:18","slug":"midhat-frasheri-dhe-historite-e-tij-te-dashurise","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/?p=11102","title":{"rendered":"Mid\u2019hat Frash\u00ebri dhe historit\u00eb e tij t\u00eb dashuris\u00eb"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga: Monika Stafa<\/strong><\/p>\n<div class=\"code-block code-block-43\">\n<div>\n<p>I njohur m\u00eb shum\u00eb me emrin letrar \u201cLumo Sk\u00ebndo\u201d, Mid\u2019hat Frash\u00ebrin e ndoqi pas mallkimi t\u00eb jet\u00eb p\u00ebr gati nj\u00eb shekull nj\u00eb kryq\u00ebzim pasionesh t\u00eb vrazhda.<\/p>\n<p>I pari qe \u00c7ajupi, me \u201cKlubin e Selanikut\u201d. Me personazhin e Sk\u00ebndo beut dhe pastaj me shfrimin e tij \u201ct\u2019u thaft\u00eb goja more beu yn\u00eb\u201d. Q\u00eb k\u00ebtej ai u b\u00eb nj\u00eb figur\u00eb e k\u00ebndshme p\u00ebr satir\u00eb.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa, p\u00ebr Faik Konic\u00ebn e rrept\u00eb, frash\u00ebrllinjt\u00eb do t\u00eb gjendeshin n\u00ebn fshikullim t\u00eb r\u00ebnd\u00eb p\u00ebr faktin se nj\u00ebri prej tyre mori t\u00eb kunat\u00ebn p\u00ebr grua t\u00eb dyt\u00eb. Konica nuk do t\u2019ia falte kurr\u00eb k\u00ebt\u00eb \u201cincest\u201d trinis\u00eb toske t\u00eb Rilindjes.<\/p>\n<p>T\u00eb nj\u00ebjtit mendim do t\u2019i kthehej edhe I. Kadare, ve\u00e7se k\u00ebsaj radhe duke e eufemizuar at\u00eb q\u00eb kishte ndodhur dhe duke e krahasuar me nj\u00eb tradit\u00eb hebraike q\u00eb synon mbajtjen e kusht\u00ebzuar t\u00eb linj\u00ebs s\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb gjenetike me at\u00eb pasurore.<\/p>\n<div class=\"rek\">\n<p>Nuk do t\u00eb pushonin p\u00ebr dekada t\u00eb t\u00ebra qortimet p\u00ebr t\u00eb vetmin trash\u00ebgimtar t\u00eb breznis\u00eb s\u00eb dyt\u00eb t\u00eb frash\u00ebrllinjve q\u00eb luajti nj\u00eb rol protagonisti n\u00eb jet\u00ebn politike e kulturore shqiptare. \u201cDekalogu\u201d i Ballit Komb\u00ebtar dhe krer\u00ebt nacionalist\u00eb t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb luft\u00ebs do t\u00eb p\u00ebrqesheshin edhe n\u00eb romanin \u201cPara agimit\u201d dhe n\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb politike e kulturore t\u00eb pas luft\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb vitet pas ndryshimit t\u00eb sistemit politik, Mid\u2019hat Frash\u00ebri u b\u00eb nj\u00eb figur\u00eb q\u00eb fitoi v\u00ebmendje n\u00eb studimet biografike dhe historike, m\u00eb pak n\u00eb ato letrare, ca m\u00eb pak n\u00eb dijet albanologjike. Por, n\u00ebse k\u00ebto fusha po zbulohen me radh\u00eb dhe n\u00eb disa prej tyre madje jan\u00eb shpallur arritje t\u00eb \u00e7muara, ajo pjes\u00eb e trash\u00ebgimit letrar t\u00eb Mid\u2019hat Frash\u00ebrit q\u00eb mban brenda vetes njeriun, let\u00ebrk\u00ebmbimi, mund t\u00eb thuhet se thuajse ka qen\u00eb jasht\u00eb k\u00ebrkimeve.<\/p>\n<p>Deri von\u00eb let\u00ebrk\u00ebmbyesit m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj n\u00eb historin\u00eb e korrespondenc\u00ebs shqiptare jan\u00eb konsideruar Dora d\u2019Istria dhe Jeronim de Rada, dy personalitete me nyja shquesie n\u00eb em\u00ebr. Por, tanim\u00eb d\u00ebshmohet se njeriu q\u00eb ka shkruar dhe pritur m\u00eb shum\u00eb letra n\u00eb bot\u00ebn shqiptare deri n\u00eb mesin e shekullit t\u00eb kaluar \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht Mid\u2019hat Frash\u00ebri.<\/p>\n<p>Jan\u00eb mbi dy mij\u00eb letra t\u00eb identifikuara nj\u00eb pas nj\u00eb, prej t\u00eb cilave mbi 600 n\u00eb gjuh\u00ebn fr\u00ebnge. Ato letra q\u00eb M. Frash\u00ebri ua ka d\u00ebrguar miqve dhe t\u00eb dashurve (apo t\u00eb dashurave) t\u00eb tij kan\u00eb m\u00ebrguar me koh\u00eb drejt vendesh ku gjendeshin k\u00ebta q\u00eb prisnin e mezi prisnin kumte prej tij: kumte t\u00eb gjithfarshme, politike, atdhetare, shkencore, historike, kumte personale, kumte shpirt\u00ebrore. Askush s\u2019e di sa jan\u00eb k\u00ebto letra q\u00eb Mid\u2019hat Frash\u00ebri ka d\u00ebrguar n\u00eb t\u00eb gjitha an\u00ebt e bot\u00ebs, por kjo mund t\u00eb p\u00ebrfytyrohet prej letrave t\u00eb p\u00ebrgjigjes q\u00eb ka marr\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb disa qindra letra q\u00eb Mid\u2019hat Frash\u00ebri mori e d\u00ebrgoi n\u00eb duar zonjash evropiane, nga Bukureshti n\u00eb Paris, nga Korfuzi e Janina n\u00eb Stamboll, shihet qart\u00eb se ai nuk ishte aspak nj\u00eb bej anadollak p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrqeshur e satirizuar, por nj\u00eb burr\u00eb me stim\u00eb dhe me ndjesi t\u00eb fisme, me ndjenja e emocione t\u00eb p\u00ebrpunuara dhe sjellje kalor\u00ebsiake.<\/p>\n<p>Mid\u2019hat Frash\u00ebri me syrin e zonjave nuk \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb ndonj\u00eb her\u00eb \u00e7\u00ebshtje njohjeje, p\u00ebr t\u00eb par\u00eb brenda tij at\u00eb q\u00eb s\u2019e sheh dot syri politik; at\u00eb galeri q\u00eb ndoshta nuk mund t\u00eb lexohet kurr\u00eb, thjesht vet\u00ebm mund t\u00eb p\u00ebrftohet emocionalisht. Gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij, Mid\u2019hat Frash\u00ebri shihet i rrethuar prej pasionesh e dashurish t\u00eb vrullshme, t\u00eb pafre, ndoshta asnj\u00ebher\u00eb t\u00eb plot\u00ebsuara ashtu si ndihen n\u00eb letra (si\u00e7 dihet, ai nuk u martua kurr\u00eb).<\/p>\n<p>Mid\u2019hat Frash\u00ebri kishte let\u00ebrk\u00ebmbim p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb me zonjat e mir\u00ebnjohura t\u00eb albanologjis\u00eb: E. Durham dhe M. Hasluck. Por, krahas tyre ai mban let\u00ebrk\u00ebmbim me aq shum\u00eb zonjusha e zonja q\u00eb i kishte njohur s\u00eb af\u00ebrmi dhe q\u00eb kishin me t\u00eb thjesht lidhje vetjake ndjenjash. Disave prej tyre u dihet vet\u00ebm emri, disa t\u00eb tjerave edhe iniciali i mbiemrit apo qyteti ku jeton, ndonj\u00ebher\u00eb edhe mbiemri.<\/p>\n<p>Ne nuk e dim\u00eb n\u00ebse Mid\u2019hat Frash\u00ebri iu p\u00ebrgjigj dashurive t\u00eb k\u00ebtyre zonjave q\u00eb vuajn\u00eb dhe jan\u00eb gati t\u00eb marrin z\u00ebt gjith\u00eb bot\u00ebn p\u00ebr t\u00eb dashurin q\u00eb u ka munguar. Por, syt\u00eb e k\u00ebtyre zonjave, edhe pse t\u00eb verbuar pak\u00ebz nga dashuria, si\u00e7 ndodh gjithnj\u00eb me dashurit\u00eb e v\u00ebrteta, shohin brenda Mid\u2019hat Frash\u00ebrit nj\u00eb brisht\u00ebsi njer\u00ebzore prek\u00ebse, nj\u00eb shpirt t\u00eb but\u00eb dhe t\u00eb dhembsur, nj\u00eb bot\u00eb ndjenjash t\u00eb trazuar, q\u00eb edhe kur hesht, p\u00ebrs\u00ebri nuk zgjon idht\u00ebsi dhe prap\u00ebsim.<\/p>\n<p>Letrat intime t\u00eb Mid\u2019hat Frash\u00ebrit, qofshin ato t\u00eb pritura, qofshin t\u00eb d\u00ebrguarat, jan\u00eb nj\u00eb \u00e7el\u00ebs q\u00eb ende nuk e ka provuar askush p\u00ebr t\u00eb kuptuar thelbin e k\u00ebtij personaliteti jasht\u00eb rreshtimeve politike. Ndoshta ky lexim i munguar \u00ebsht\u00eb m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsishmi prej t\u00eb gjitha leximeve p\u00ebr t\u00eb kuptuar kush qe n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb Mid\u2019hat Frash\u00ebri: nj\u00eb bej i prapambetur e autonomist apo nj\u00eb fytyr\u00eb evropiane, nj\u00eb personalitet rreth t\u00eb cilit vrundollojn\u00eb tallaze shpirt\u00ebrore romantike.<\/p>\n<p>Nj\u00eb shkall\u00eb tjet\u00ebr njohjeje rreth Mid\u2019hat Frash\u00ebrit njeri e burr\u00eb do t\u00eb kishim n\u00ebse do t\u00eb tentohej nj\u00eb lexim psiko-frojdist i k\u00ebtyre letrave, lexim q\u00eb me sa duket do t\u00eb vonoj\u00eb sepse ende mungon leximi sip\u00ebrfaq\u00ebsor: teksti si njoftim.<\/p>\n<p>Duke shfletuar letrat e tij mund t\u00eb gjendet nj\u00eb p\u00ebrgjigje e denj\u00eb edhe p\u00ebr pyetjen gjithnj\u00eb me p\u00ebrgjigje t\u00eb paplot\u00eb se sa kan\u00eb fuqi t\u00eb dashurojn\u00eb burrat shqiptar\u00eb. Si kudo n\u00eb bot\u00eb, edhe midis shqiptar\u00ebve ka me shumic\u00eb t\u00eb till\u00eb q\u00eb lindin e ikin nga kjo bot\u00eb pa e ditur n\u00ebse kan\u00eb dashuruar v\u00ebrtet.<\/p>\n<p>Let\u00ebrk\u00ebmbimi i Mid\u2019hat Frash\u00ebrit \u00ebsht\u00eb i shk\u00eblqimt\u00eb p\u00ebr sa i p\u00ebrket fuqis\u00eb p\u00ebr t\u00eb ngjallur adhurim midis zonjash.<\/p>\n<p>N\u00ebse nj\u00eb i huaj do t\u00eb pyeste se si dashurojn\u00eb shqiptar\u00ebt, Mid\u2019hat Frash\u00ebri do t\u00eb ishte nj\u00eb p\u00ebrgjigje (jo vet\u00ebm) p\u00ebr t\u2019u mburrur.<\/p>\n<p>Kjo let\u00ebr m\u00eb posht\u00eb na e jep nj\u00eb p\u00ebrfytyrim t\u00eb till\u00eb.<\/p>\n<p><em>\u2013 Lolotte i shkruan Mid\u2019hat Frash\u00ebrit \u2013<\/em><\/p>\n<p><em>I adhuruari im Mimi,<\/em><\/p>\n<p><em>A mund ta p\u00ebrfytyrosh se n\u00eb \u00e7\u2019gjendje jam? Do ishte ngush\u00ebllim i madh p\u00ebr mua t\u00eb t\u00eb kisha ty pran\u00eb, ty q\u00eb m\u00eb je kaq i mir\u00eb.<\/em><\/p>\n<p><em>Mimi i shtrenjt\u00eb, dashuria ime e vetme,<\/em><\/p>\n<p><em>Un\u00eb as guxoj dot ta p\u00ebrfytyroj at\u00eb \u00e7ast t\u00eb \u00ebnd\u00ebrruar, sikur po t\u00eb pres n\u00eb aeroport apo stacion, sepse i trembem, i trembem shum\u00eb zhg\u00ebnjimit. Megjithat\u00eb, un\u00eb jetoj vet\u00ebm p\u00ebr at\u00eb \u00e7ast, q\u00eb \u00ebsht\u00eb e vetmja shpres\u00eb q\u00eb m\u00eb mban, sepse, si\u00e7 e sheh, jeta p\u00ebr mua \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e trisht\u00eb dhe pa ty nuk provoj asnj\u00eblloj k\u00ebnaq\u00ebsie, asnj\u00eb g\u00ebzim, ve\u00e7 lutjes n\u00eb kish\u00eb \u2013 do t\u00eb thoja nj\u00eb lutjeje t\u00eb pap\u00ebrmbajtur, me pasion t\u00eb zjarrt\u00eb \u2013 sepse gjithnj\u00eb je ti q\u00eb m\u00eb ndjek dhe m\u00eb mb\u00ebshtjell me brerore hyjnie.<\/em><\/p>\n<p><em>Lolotte.<\/em><\/p>\n<p><em>Paris, 8 tetor 1920.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga: Monika Stafa I njohur m\u00eb shum\u00eb me emrin letrar \u201cLumo Sk\u00ebndo\u201d, Mid\u2019hat Frash\u00ebrin e ndoqi pas mallkimi t\u00eb jet\u00eb p\u00ebr gati nj\u00eb shekull nj\u00eb<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"class_list":["post-11102","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11102","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11102"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11102\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11102"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11102"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11102"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}