{"id":12844,"date":"2023-07-26T10:43:03","date_gmt":"2023-07-26T08:43:03","guid":{"rendered":"https:\/\/indeks.mk\/?p=12844"},"modified":"2023-07-26T10:43:03","modified_gmt":"2023-07-26T08:43:03","slug":"ne-5-vjetorin-e-vdekjes-se-adem-demacit-nje-dhe-i-vetem-idealisti-qe-iku-pa-peng-ne-shpirt","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/?p=12844","title":{"rendered":"N\u00eb 5 vjetorin e vdekjes s\u00eb Adem Dema\u00e7it: Nj\u00eb, dhe i vet\u00ebm, idealisti q\u00eb iku pa peng n\u00eb shpirt!"},"content":{"rendered":"<p>-Vuajti shum\u00eb n\u00eb burgjet jugosllave, nuk e thyen, nuk hoqi kurr\u00eb dor\u00eb nga ideali i tij, frym\u00ebzoi shum\u00eb veprimtar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb dhe nj\u00eb l\u00ebvizje t\u00eb t\u00ebr\u00eb me q\u00ebndrimin dinjitoz, dhe p\u00ebr fatin e tij t\u00eb mir\u00eb, n\u00eb fund arriti ta p\u00ebrjetoj\u00eb Kosov\u00ebn e lir\u00eb dhe t\u00eb ik\u00eb pa peng n\u00eb shpirt. N\u00eb Kosov\u00ebn e lir\u00eb, q\u00ebndroi si njeri apartiak\u00eb, p\u00ebr t\u00eb treguar se ishte dhe mbeti mbi t\u00eb gjith\u00eb&#8230;<\/p>\n<p>Shkruan: Daut Dauti<\/p>\n<p>I respektuar dhe i vler\u00ebsuar p\u00ebr shkak t\u00eb flijimit t\u00eb shum\u00eb viteve mosh\u00eb, Mandela shqiptar, Adem Dema\u00e7i, pati mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb kap\u00eb dy koh\u00ebt ideologjike dhe historike, at\u00eb t\u00eb komunizmit dhe pluralizmit, at\u00eb t\u00eb rob\u00ebris\u00eb dhe liris\u00eb. Ndoshta ka qen\u00eb vler\u00ebsim i gabuar i Adem Dema\u00e7it q\u00eb ndenji jasht\u00eb subjekteve politike pasi doli nga burgu. Ndoshta pse autoriteti i tij duhej t\u00eb ishte mbi t\u00eb gjith\u00eb, dhe m\u00ebtonte at\u00eb pozicion q\u00eb e meritonte n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb shqiptare, jasht\u00eb banaliteteve t\u00eb p\u00ebrplasjeve politike. Por, ky pozicionim do ta b\u00ebj\u00eb ngapak t\u00eb \u00e7orientuar: do t\u00eb b\u00ebhet z\u00ebdh\u00ebn\u00ebs i U\u00c7K-s\u00eb, por me hamendje q\u00eb gatise e rrezikuan Marr\u00ebveshjen e Rambujes\u00eb, kurse kur u arrit liria dhe u krijuan subjekte t\u00eb dala nga U\u00c7K-ja, ai do t\u00eb mbetet pothuajse jasht\u00eb proceseve\u2026N\u00eb k\u00ebt\u00eb 5-vjetor t\u00eb vdekjes s\u00eb tij, po risjell shkrimin q\u00eb e pata botuar me rastin e vdekjes s\u00eb tij, q\u00eb u botua pastaj edhe n\u00eb librin tim \u201cTema t\u00eb r\u00ebnda\u201d (2019).<\/p>\n<p>Aq shum\u00eb ideal e vuajtje n\u00eb nj\u00eb em\u00ebr, sa v\u00ebshtir\u00eb t\u2019ia gjesh shokun. Ia gjen, n\u00eb emra si Nelson Mandela, me t\u00eb cilin ndan\u00eb fam\u00ebn e t\u00eb qenit i burgosur politik m\u00eb i njohur n\u00eb Ballkan me \u201cstazh\u201d sa ai. Nj\u00eb em\u00ebr q\u00eb n\u00eb f\u00ebmij\u00ebrin\u00eb dhe rinin\u00eb e gjenerat\u00ebs sime, dhe t\u00eb atyre para nesh, paraqiste frik\u00eb p\u00ebr t\u2019ia p\u00ebrmendur. Kurse m\u00eb t\u00eb guximshmit, do t\u2019ia lexonin librin e ndaluar \u201cGjarpinjt\u00eb e gjakut\u201d, t\u00eb cilin n\u00eb vitet e turbullta t\u00eb 80-ta ma kishte dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb shok, p\u00ebr t\u2019u \u00e7uditur m\u00eb von\u00eb se \u00e7far\u00eb paska ky lib\u00ebr q\u00eb ka qen\u00eb i ndaluar. At\u00ebher\u00eb kujtonim se ky \u201cnacionalist shqiptar\u201d ka shkruar nj\u00eb vep\u00ebr antishtet\u00ebrore dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb vuan burgun. E v\u00ebrteta ishte se libri e \u201cvuante\u201d anatem\u00ebn e autorit.<\/p>\n<p>T\u00eb autorit i cili q\u00eb n\u00eb mosh\u00eb studentore kishte ditur t\u00eb flas\u00eb me z\u00eb p\u00ebr at\u00eb q\u00eb shihte se nuk ishte e drejt\u00eb, p\u00ebr politikat e diskriminimit, p\u00ebr premtimet e pap\u00ebrmbushura nga \u201clufta e p\u00ebrbashk\u00ebt\u201d antifashiste, p\u00ebr val\u00ebn e d\u00ebbimit t\u00eb shqiptar\u00ebve nga trojet e tyre\u2026Nj\u00eb intelektual si ai, q\u00eb ngre z\u00ebrin e t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs, doemos do t\u00eb paraqiste rrezik p\u00ebr sistemin. Edhe n\u00eb ngjarjet e m\u00ebvonshme, me ngritjet e pakta dhe me kund\u00ebrgoditjet e hegjemonizmit serb n\u00ebn ombrel\u00ebn e Jugosllavis\u00eb s\u00eb Titos, Adem Dema\u00e7i do t\u00eb ishte emri q\u00eb nuk guxohej t\u00eb p\u00ebrmendej. Emrin e tij guxonte ta p\u00ebrmendte vet\u00ebm regjimi, i cili kur donte t\u2019i r\u00ebndoj\u00eb qindra e mij\u00ebra veprimtar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, ua ngarkonte \u201cindoktirnimin\u201d nga fryma e Adem Dema\u00e7it.<\/p>\n<p>N\u00eb grahm\u00ebn e fundit t\u00eb regjimit komunist dhe t\u00eb krijes\u00ebs shtet\u00ebrore RSFJ, lirin\u00eb do ta shoh\u00eb edhe Adem Dema\u00e7i. Dalja n\u00eb liri ishe momenti i njohjes m\u00eb p\u00ebr s\u00eb af\u00ebrmi p\u00ebr gjeneratat q\u00eb vet\u00ebm kishin d\u00ebgjuar p\u00ebr t\u00eb. Habia m\u00eb e madhe do t\u00eb jet\u00eb se ai doli nj\u00eb njeri normal, fare normal i cili nuk p\u00ebrmbante at\u00eb \u201cdoz\u00eb\u201d t\u00eb st\u00ebrmadhuar t\u00eb rrezikut, p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, nga goja e tij dilnin porosi paqeje, mir\u00ebkuptimi midis popujve, natyrisht, pa hequr dor\u00eb nga q\u00ebllimi p\u00ebr t\u00eb cilin kishte vuajtur burgun, p\u00ebr t\u00eb drejt\u00ebn e popullit t\u00eb Kosov\u00ebs t\u00eb jetoj\u00eb i barabart\u00eb, p\u00ebr t\u00eb drejt\u00ebn e Kosov\u00ebs p\u00ebr vet\u00ebvendosje. Ishte pra njeriu-ide, njeriu-koncept, njeriu-idealist gjer n\u00eb fund. Dikush do t\u00eb thot\u00eb edhe i indoktrinuar me at\u00eb frym\u00ebn q\u00eb ne shqiptar\u00ebt k\u00ebtej kufirit t\u00eb shtetit am\u00eb e kemi konceptuar, n\u00eb fytyr\u00ebn e nj\u00eb komunizmi \u201cm\u00eb t\u00eb drejt\u00eb\u201d n\u00eb bot\u00eb, por njeriut i falet lajthitja n\u00eb munges\u00eb t\u00eb kontaktit me realitetin.<br \/>\nBaca Adem kishte gjas\u00eb t\u00eb ishte m\u00eb tep\u00ebr se jasht\u00eb realitetit brenda mureve t\u00eb burgut, sa t\u00eb mos dinte se modeli shoq\u00ebror p\u00ebr t\u00eb cilin kishte pasur simpati do t\u00eb kishte qen\u00eb po aq i rrebt\u00eb sa ai q\u00eb at\u00eb e kishte futur n\u00eb burg. Doemos ka qen\u00eb katarz i thell\u00eb ballafaqimi me t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn\u2026<\/p>\n<p>Nj\u00eb em\u00ebr zulm\u00ebmadh, n\u00eb nj\u00ebr\u00ebn an\u00eb, e aq njer\u00ebzor, aq p\u00ebr tok\u00eb, do t\u00eb ishte p\u00ebrshtypja e par\u00eb kur ta takoje p\u00ebr s\u00eb gjalli n\u00ebp\u00ebr ngjarje t\u00eb ndryshme ose ndeje. T\u00eb k\u00ebtill\u00eb e mbaj mend edhe un\u00eb n\u00eb ato jo shum\u00eb kontakte t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta me t\u00eb viteve 90-t\u00eb.<br \/>\nTakime profesionale dhe private. Ai si nj\u00eb \u201cpelegrin i vonuar\u201d, do t\u00eb rivendos\u00eb kontaktet me shum\u00eb bashk\u00ebveprimtar\u00eb dhe me k\u00ebt\u00eb q\u00ebllim shpesh kthente edhe n\u00eb lagjen Veri t\u00eb Shkupit p\u00ebr t\u2019u takuar me M\u00ebsuesin. K\u00ebshtu e quante Hilmi Shehin, babain e sime shoqe, i cili ngjash\u00ebm si ai, p\u00ebr shkaqe politike, kishte qen\u00eb i d\u00ebnuar 20 vjet burg si pjes\u00ebtar u grupit t\u00eb Ka\u00e7anikut t\u00eb NDSH-s\u00eb. P\u00ebr shkak t\u00eb tet\u00eb viteve dallim n\u00eb mosh\u00eb, si m\u00eb i vjet\u00ebr, dhe p\u00ebr shkak se n\u00eb koh\u00eb lufte, kishte qen\u00eb m\u00ebsues, i kishte mbetur q\u00eb Hilmi Shehin ta quante m\u00ebsues, ndon\u00ebse ai e kishte tejkaluar p\u00ebr nga emri dhe zgjatja e burgut. Te M\u00ebsuesi vinte pa trokitur, nj\u00eb miq\u00ebsi dhe respekt i nd\u00ebrsjell\u00eb.<br \/>\nM\u00eb pas, Adem Dema\u00e7i shkroi romanin \u201cLibri p\u00ebr Vet-Mohimin\u201d, nj\u00eb vep\u00ebr sa roman, aq dhe pamflet politik por dhe koncept filosofik t\u00eb frym\u00ebs s\u00eb tij q\u00eb ai p\u00ebrhapte pas daljes nga burgu. T\u00eb njeriut t\u00eb idealit dhe idealistit q\u00eb lufton regjimet shtyp\u00ebs dhe nuk urren njeriun dhe nuk urren popujt. V\u00ebllait tim, Azamit, p\u00ebrndryshe pronar i Sht\u00ebpis\u00eb Botuese \u201cShkupi\u201d, i lind ideja q\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr t\u2019ia ofroj\u00eb lexuesit n\u00eb gjuh\u00ebn maqedonase dhe kjo ide e tij do t\u00eb realizohet n\u00eb ver\u00eb t\u00eb vitit 1996.<\/p>\n<p>N\u00eb koh\u00ebn e realizimit t\u00eb k\u00ebtij botimi, bac\u00ebn Adem e kishim pritur disa her\u00eb edhe n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb ton\u00eb, e m\u00eb von\u00eb, duke ndenjur gjat\u00eb n\u00eb muhabet, nd\u00ebrkaq si ngjarje e rrall\u00eb ishte promovimi i librit n\u00eb Teatrin (at\u00ebher\u00eb ende) e Komb\u00ebsive ku salla ishte plot e p\u00ebrplot, ku p\u00ebr librin pat\u00ebn folur n\u00eb superlative dr. Ferid Muhiqi dhe regjisori Lubisha Georgievski. Ishte nj\u00eb hap i madh p\u00ebr t\u2019ia p\u00ebrafruar autorin \u201ce ndaluar\u201d lexuesit t\u00eb paragjykuesh\u00ebm maqedonas, si viktim\u00eb e propagand\u00ebs shum\u00eb dekad\u00ebshe e q\u00eb n\u00eb form\u00eb mosbesimi e paragjykimi ka vazhduar edhe pas r\u00ebnies s\u00eb komunizmit dhe shp\u00ebrb\u00ebrjes s\u00eb Jugosllavis\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb karrier\u00ebn time gazetareske kam b\u00ebr\u00eb me dhjet\u00ebra intervista, por jo edhe me bac\u00ebn Adem. Te ai sigurisht do ta kisha pasur der\u00ebn \u00e7el\u00eb si \u201cdh\u00ebnd\u00ebr i M\u00ebsuesit Hilmi\u201d. Ndoshta ngase kisha vler\u00ebsuar se n\u00eb ato intervista jo t\u00eb pakta q\u00eb kishte dh\u00ebn\u00eb pas daljes nga burgu, nuk kishte mbetur gj\u00eb pa th\u00ebn\u00eb p\u00ebr vuajtjet e tij. Porse, nga fundi i vitit 1996 un\u00eb isha n\u00eb Tiran\u00eb p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcjell\u00eb shenjat e para t\u00eb shkat\u00ebrrimit t\u00eb kursimoreve piramidale si dhe n\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb realizuar nj\u00eb intervist\u00eb me presidentin e Shqip\u00ebris\u00eb, Sali Berish\u00ebn, n\u00eb koh\u00ebn kur ky ende deklaronte dhe me gjas\u00eb besonte n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb naive, se ato jan\u00eb \u201cpara m\u00eb t\u00eb pastra n\u00eb bot\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Pik\u00ebrisht atyre dit\u00ebve n\u00eb Tiran\u00eb q\u00ebndronte edhe Adem Dema\u00e7i dhe un\u00eb shfryt\u00ebzova rastin t\u00eb takohem me t\u00eb pas nj\u00eb interviste n\u00eb TVSH. B\u00ebra nj\u00eb intervist\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr, ashtu n\u00eb k\u00ebmb\u00eb, para nd\u00ebrtes\u00ebs s\u00eb televizionit. Nuk ishte nga ato biseda q\u00eb z\u00ebn\u00eb vend me shum\u00eb faqe gazete, aq kishte koh\u00eb sa p\u00ebr t\u00eb treguar se kishte ardhur p\u00ebr t\u00eb shprehur mospajtimin me politik\u00ebn e Rugov\u00ebs. Ai ishte i bindur se \u201ckonferencomania\u201d javore e Rugov\u00ebs e kishte b\u00ebr\u00eb shterp\u00eb kauz\u00ebn e Kosov\u00ebs, prandaj duhej b\u00ebr\u00eb di\u00e7ka dhe ky ishte ky\u00e7ur nj\u00eb mision i presionit p\u00ebr t\u00eb ndryshuar strategjin\u00eb e veprimit (m\u00eb duket se at\u00ebher\u00eb ishte aktual edhe mos konstituimi i parlamentit), n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur edhe qeveria e n\u00eb egzil e Bukoshit k\u00ebrkonte t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gj\u00eb. Nga ky takim, kuptohet, nuk do t\u00eb dilte m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb lajm i mir\u00eb p\u00ebr gazet\u00eb. K\u00ebt\u00eb episod e b\u00ebn karakteristik ajo p\u00ebrpjekje e Adem Dema\u00e7it q\u00eb t\u00eb jap\u00eb kontributin e tij n\u00eb zhvillimet e Kosov\u00ebs, si nj\u00eb autoritet suprem. Ai mbeti t\u00eb nxit\u00eb proceset ose t\u00eb pakt\u00ebn t\u00eb p\u00ebrpiqej, edhe pse e dinte se nuk varej gjith\u00e7ka prej tij.<\/p>\n<p>Nuk kishte ndeje, tribun\u00eb, intervist\u00eb pa kritikuar Rugov\u00ebn, i cili p\u00ebr t\u00eb ishte shum\u00eb \u201cfrym\u00ebzues\u201d. Ngjarjet q\u00eb do t\u00eb pasojn\u00eb do t\u00eb jen\u00eb dramatike, q\u00eb i dim\u00eb t\u00eb gjith\u00eb: lufta e \u201899-t\u00ebs dhe pavar\u00ebsia, dhe ndoshta ka qen\u00eb vler\u00ebsim i gabuar i tij q\u00eb ndenji jasht\u00eb subjekteve politike. Ndoshta se nuk i shkonte t\u00eb jet\u00eb pjes\u00eb e subjekteve, ndoshta pse autoriteti i tij duhej t\u00eb ishte mbi t\u00eb gjith\u00eb, dhe m\u00ebtonte at\u00eb pozicion q\u00eb e meritonte n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb shqiptare, jasht\u00eb banaliteteve t\u00eb p\u00ebrplasjeve politike. Por, jo pasiv.<br \/>\nKy pozicionim do ta b\u00ebj\u00eb ngapak t\u00eb \u00e7orientuar: do t\u00eb b\u00ebhet z\u00ebdh\u00ebn\u00ebs i U\u00c7K-s\u00eb, por me hamendje q\u00eb gatise e rrezikuan Marr\u00ebveshjen e Rambujes\u00eb, kurse kur u arrit liria dhe u krijuan subjekte t\u00eb dala nga U\u00c7K-ja, ai do t\u00eb mbetet jasht\u00eb tyre dhe pothuajse jasht\u00eb proceseve\u2026<br \/>\nM\u00eb von\u00eb do t\u00eb ket\u00eb p\u00ebrafrime me Vet\u00ebvendosjen, i motivuar nga animoziteti ndaj subjekteve si LDK dhe PDK, por kur do t\u00eb kuptoj\u00eb se nuk mund t\u00eb b\u00ebj\u00eb gjithaq me \u201ckoka t\u00eb nxehta\u201d, do t\u2019i d\u00ebboj\u00eb nga banesa e tij.<\/p>\n<p>Ishte ai moment kur LVV kishte nd\u00ebrmend ta propozojn\u00eb p\u00ebr kryetar por me kusht q\u00eb t\u00eb mos ia jap\u00eb mandatin Hashim Tha\u00e7it. I kishin th\u00ebn\u00eb do t\u00eb t\u00eb p\u00ebrkrahim, por m\u00eb mir\u00eb Kosova t\u00eb shkat\u00ebrrohet se t\u2019i japish mandatin Hashimit, kur baca Adem u kishte th\u00ebn\u00eb \u201chajt, bac, shkoni se paski rr\u00ebshqit\u00eb prej shinave\u201d! Axhamill\u00ebk i skajsh\u00ebm t\u2019i vesh kusht t\u00eb palogjiksh\u00ebm nj\u00eb Adem Dema\u00e7i. Ta kishin propozuar, do t\u00eb kishte qen\u00eb nj\u00eb satisfaksion moral p\u00ebr gjith\u00eb flijes\u00ebn q\u00eb b\u00ebri nd\u00ebr vite p\u00ebr Kosov\u00ebn.<\/p>\n<p>Gjithsesi, respekti ndaj tij nuk ka munguar: fill pas daljes nga burgu, mori \u00e7mimin e lart\u00eb \u201cSaharov\u201d, kurse shteti i Kosov\u00ebs i kishte siguruar status material si askujt tjet\u00ebr.<\/p>\n<p>Sot kur Adem Dema\u00e7i ka nd\u00ebrruar jet\u00eb, sigurisht nuk i ka mbetur peng n\u00eb shpirt p\u00ebr asgj\u00eb. Ai luftoi dhe e pa m\u00eb n\u00eb fund Kosov\u00ebn t\u00eb lir\u00eb, Kosov\u00ebn shtet, kjo \u00ebsht\u00eb kurora e nj\u00eb idealisti t\u00eb p\u00ebrvuajtur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>-Vuajti shum\u00eb n\u00eb burgjet jugosllave, nuk e thyen, nuk hoqi kurr\u00eb dor\u00eb nga ideali i tij, frym\u00ebzoi shum\u00eb veprimtar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb dhe nj\u00eb l\u00ebvizje t\u00eb<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[52,45],"tags":[],"class_list":["post-12844","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dossier","category-rajoni"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12844","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12844"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12844\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12844"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12844"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12844"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}