{"id":15972,"date":"2023-09-07T14:03:42","date_gmt":"2023-09-07T12:03:42","guid":{"rendered":"https:\/\/indeks.mk\/?p=15972"},"modified":"2023-09-07T14:03:42","modified_gmt":"2023-09-07T12:03:42","slug":"mos-i-hidhni-laptopet-dhe-celularet-e-vjeter-fshehin-metale-ari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/?p=15972","title":{"rendered":"Mos i hidhni laptop\u00ebt dhe celular\u00ebt e vjet\u00ebr, fshehin metale ari"},"content":{"rendered":"<p>Laboratori, Royal Mint pran\u00eb Cardiff, Uellsi i Jugut, nj\u00eb vend q\u00eb \u00ebsht\u00eb i njohur bot\u00ebrisht p\u00ebr prodhimin e miliarda monedhave p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se 30 kombe, ka zhvilluar nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb re deri tani t\u00eb panjohur p\u00ebr t\u00eb rikuperuar metale t\u00eb \u00e7muara nga mbetjet elektronike.<\/p>\n<p>Hayley Messenger, nj\u00eb kimiste e specializuar n\u00eb metale t\u00eb \u00e7muara t\u00eb q\u00ebndrueshme, dhe nj\u00eb ekip kimist\u00ebsh dhe analist\u00ebsh kimik\u00eb, s\u00eb bashku me kompanin\u00eb fillestare kanadeze Excir, kan\u00eb shpikur dhe patentuar nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb past\u00ebr dhe efikase n\u00eb energji, e cila sipas tyre nxjerr 99% t\u00eb arit nga bordet e qarkut q\u00eb gjenden brenda laptop\u00ebve t\u00eb hedhur posht\u00eb dhe telefonave celular\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb Royal Mint po hap nj\u00eb fabrik\u00eb t\u00eb re shum\u00eb milion\u00ebshe e cila do t\u00eb jet\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb p\u00ebrpunoj\u00eb 90 ton pllaka qarku n\u00eb jav\u00eb dhe pasi t\u00eb jet\u00eb plot\u00ebsisht funksionale fabrika do t\u00eb mund t\u00eb rikuperoj\u00eb qindra kilogram\u00eb ar \u00e7do vit nga mbetjet elektronike.<\/p>\n<p>Teknologjia e patentuar e Excir, bazohet n\u00eb kimin\u00eb revolucionare dhe rikuperon 99%+ t\u00eb arit nga mbeturinat elektronike, t\u00eb p\u00ebrfshira n\u00eb tabelat e qarkut t\u00eb laptop\u00ebve dhe telefonave celular\u00eb t\u00eb hedhur posht\u00eb. P\u00ebrmes reaksionit kimik nxirren n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb selektive metale t\u00eb \u00e7muara nga tabelat e qarkut t\u00eb cilat vihen n\u00eb proces \u201cvlimi\u201d dhe kur p\u00ebrzierja ndri\u00e7uese fillon t\u00eb vloj\u00eb, vidhoset kapaku dhe m\u00eb pas masa vendoset n\u00eb nj\u00eb makin\u00eb rrotulluese p\u00ebr t\u00eb tundur p\u00ebrmbajtjen. N\u00eb vet\u00ebm kat\u00ebr minuta, \u00e7do pjes\u00eb ari shp\u00ebrb\u00ebhet dhe derdhet n\u00eb l\u00ebng.<\/p>\n<p>\u201cE gjith\u00eb kjo ndodh n\u00eb temperatur\u00ebn e dhom\u00ebs dhe \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e shpejt\u00eb,\u201d thot\u00eb Hayley Messenger, e cila shpjegon se kjo zgjidhje kimike rip\u00ebrdoret deri n\u00eb 20 her\u00eb, me p\u00ebrqendrimin e arit t\u00eb tretur q\u00eb rritet \u00e7do her\u00eb q\u00eb p\u00ebrmbajtja tundet.<\/p>\n<p>Kur shtohet nj\u00eb l\u00ebnd\u00eb tjet\u00ebr q\u00eb prodhuesit e mbajn\u00eb \u201ctop sekret\u201d, ari i l\u00ebngsh\u00ebm b\u00ebhet p\u00ebrs\u00ebri metal i fort\u00eb. Ky pluhur filtrohet dhe shkrihet n\u00eb nj\u00eb furr\u00eb n\u00eb copa me madh\u00ebsi si miniatur\u00eb. K\u00ebto copa mund t\u00eb b\u00ebhen m\u00eb pas var\u00ebse, vath\u00eb dhe \u00e7far\u00ebdo q\u00eb keni d\u00ebshir\u00eb ta derdhni n\u00eb ar.<\/p>\n<p>Mbeturinat q\u00eb \u201cfshehin\u201d metale t\u00eb \u00e7muara<\/p>\n<p>E-mbeturinat (e njohur edhe si mbeturinat e pajisjeve elektrike dhe elektronike ose WEEE) jan\u00eb mbeturinat me rritjen m\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb n\u00eb bot\u00eb . Sipas Programit t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr Mjedisin, rreth 50 milion\u00eb ton\u00eb mbeturina elektronike prodhohen \u00e7do vit n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn, duke peshuar m\u00eb shum\u00eb se t\u00eb gjith\u00eb avion\u00ebt komercial\u00eb t\u00eb prodhuar ndonj\u00ebher\u00eb. Por vet\u00ebm 20% e tyre riciklohen zyrtarisht dhe shumica hidhen dhe d\u00ebrgohen n\u00eb landfill ose digjen. Vitin e kaluar nj\u00eb studim nga sh\u00ebrbimi i krahasimit t\u00eb \u00e7mimeve USwitch zbuloi se Norvegjia e para dhe Britania e Madhe e dyta prodhojn\u00eb sasin\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb mbetjeve elektronike p\u00ebr person.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa k\u00ebrkesa p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb pajisje portative dhe elektronik\u00eb po rritet me shpejt\u00ebsi, po ashtu rritet edhe mali i mbetjeve elektronike.<\/p>\n<p>Forumi Ekonomik Bot\u00ebror vler\u00ebsoi se deri n\u00eb vitin 2050, prodhimi vjetor i mbetjeve elektronike do t\u00eb dyfishohet n\u00eb 120 milion\u00eb ton\u00eb. Ashtu si t\u00eb gjitha l\u00ebnd\u00ebt e para q\u00eb jan\u00eb n\u00eb kriz\u00eb, ari \u00ebsht\u00eb nj\u00eb burim i kufizuar, megjithat\u00eb 7% e arit n\u00eb bot\u00eb q\u00eb aktualisht ndodhet n\u00eb pajisjet elektronike \u00ebsht\u00eb i pashfryt\u00ebzuar.<\/p>\n<p>Mark Loveridge, drejtor tregtar n\u00eb Royal Mint thot\u00eb se zhvillimi i zinxhir\u00ebve t\u00eb furnizimit t\u00eb mbetjeve elektronike rreth impianteve t\u00eb riciklimit do t\u00eb ulte n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb dramatike tonelata mbeturina elektronike t\u00eb hedhura kudo. Royal Mint tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb bisedime me partner\u00eb n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn me ambicie p\u00ebr ta globalizuar k\u00ebt\u00eb teknologji q\u00eb riciklon k\u00ebto mbetje p\u00ebr t\u2019i kthyer n\u00eb metale t\u00eb \u00e7muara.<\/p>\n<p>Kate Hinton, drejtuese e marr\u00ebdh\u00ebnieve me jasht\u00eb n\u00eb Material Focus, organizata jofitimprur\u00ebse q\u00eb q\u00ebndron pas fushat\u00ebs \u201cRicikloni pajisjet tuaja elektrike\u201d, thekson se tashm\u00eb familjet n\u00eb Mbret\u00ebrin\u00eb e Bashkuar po grumbullojn\u00eb 527 milion\u00eb pajisje t\u00eb vogla t\u00eb vjetra elektrike, duke p\u00ebrfshir\u00eb 31 milion\u00eb laptop\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr, q\u00eb peshojn\u00eb rreth 190,000 ton\u00eb . N\u00eb SHBA, telefonat celular\u00eb q\u00eb p\u00ebrmbajn\u00eb ar dhe argjend me vler\u00eb 60 milion dollar\u00eb (47 milion \u00a3) hidhen \u00e7do vit.<\/p>\n<p>Nj\u00eb raport i vitit 2022 nga Laboratori Komb\u00ebtar Lawrence Berkeley llogariti se m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb miliard pajisje elektronike mund t\u00eb hidhen \u00e7do vit n\u00eb SHBA. Pas nj\u00eb dekad\u00eb nga tani k\u00ebto pajisje elektronike mund t\u00eb kthehen n\u00eb nj\u00eb burim ari, af\u00ebrsisht sa gjysma e sasis\u00eb q\u00eb aktualisht nxirret n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend sot.<\/p>\n<p>Tashm\u00eb, ari i ricikluar ka hyr\u00eb edhe n\u00eb disa argjendari. Argjendari Ring Bear me baz\u00eb n\u00eb SHBA po punon me ar t\u00eb ricikluar nga mbetjet elektronike. Kompania Pandora ka vendosur nj\u00eb objektiv; t\u00eb p\u00ebrdor\u00eb vet\u00ebm arin dhe argjendin e ricikluar duke filluar nga viti 2025-s\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebr Loj\u00ebrat Olimpike t\u00eb Tokios, metali q\u00eb u nxor nga gjasht\u00eb milion\u00eb telefona celular\u00eb dhe pothuajse 72,000 ton\u00eb mbeturina elektronike u p\u00ebrdor p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb 5,000 medalje ari, argjendi dhe bronzi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Laboratori, Royal Mint pran\u00eb Cardiff, Uellsi i Jugut, nj\u00eb vend q\u00eb \u00ebsht\u00eb i njohur bot\u00ebrisht p\u00ebr prodhimin e miliarda monedhave p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se 30<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":15973,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[54],"tags":[],"class_list":["post-15972","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-indeks"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15972","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15972"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15972\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/15973"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15972"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15972"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15972"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}