{"id":16363,"date":"2023-09-14T14:28:36","date_gmt":"2023-09-14T12:28:36","guid":{"rendered":"https:\/\/indeks.mk\/?p=16363"},"modified":"2023-09-14T14:28:36","modified_gmt":"2023-09-14T12:28:36","slug":"pse-norvegjia-synon-ta-germoje-fundin-e-detit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/?p=16363","title":{"rendered":"Pse Norvegjia synon ta g\u00ebrmoj\u00eb fundin e detit?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Norvegjia mund t\u00eb b\u00ebhet shteti i par\u00eb q\u00eb nis g\u00ebrmimin komercial n\u00eb zonat e thella t\u00eb detit, n\u00ebse Parlamenti e miraton nj\u00eb propozim qeveritar p\u00ebr ta rritur nj\u00eb zon\u00eb n\u00eb detin e hapur, m\u00eb t\u00eb madhe sesa Mbret\u00ebria e Bashkuar, pavar\u00ebsisht thirrjeve nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr moratorium global.<\/strong><\/p>\n<p>Parlamenti pritet ta diskutoj\u00eb projektligjin n\u00eb vjesht\u00ebn e k\u00ebtij viti.<\/p>\n<p><strong>Pse Norvegjia d\u00ebshiron t\u2019i nxjerr\u00eb mineralet nga shtrati i detit?<\/strong><\/p>\n<p>Qeveria ka th\u00ebn\u00eb se g\u00ebrmimi n\u00eb zonat e thella t\u00eb detit mund t\u2019i ndihmoj\u00eb Evrop\u00ebs n\u00eb ulje t\u00eb var\u00ebsis\u00eb ndaj Kin\u00ebs p\u00ebr furnizime me minerale t\u00eb nevojshme p\u00ebr nd\u00ebrtimin e baterive p\u00ebr makinat elektrike, turbinat e er\u00ebs dhe panelet solare.<\/p>\n<p>Ky vendim \u00ebsht\u00eb edhe pjes\u00eb e strategjis\u00eb s\u00eb Norvegjis\u00eb p\u00ebr t\u00eb zhvilluar industri t\u00eb reja, pasi rezervat e saj t\u00eb naft\u00ebs dhe gazit natyror, pritet t\u00eb zvog\u00eblohen gradualisht.<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb propozon Qeveria?<\/strong><\/p>\n<p>Qeveria e udh\u00ebhequr nga laburist\u00ebt ka propozuar hapjen e rreth 280.000 kilometrave katror\u00eb t\u00eb zonave oqeanike n\u00eb mes t\u00eb ishullit Jan Mayen dhe arkipelagut Svalbard.<\/p>\n<p>Plani i propozuar \u00ebsht\u00eb i ngjash\u00ebm me parimet paraprake p\u00ebr hapje t\u00eb zonave t\u00eb ngjashme p\u00ebr eksplorim t\u00eb naft\u00ebs dhe gazit.<\/p>\n<p>Prej gjith\u00eb zon\u00ebs, nj\u00eb pjes\u00eb planifikohet t\u2019iu ofrohet kompanive p\u00ebr eksplorim dhe prodhim.<\/p>\n<p>Meq\u00eb ligjet nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr nxjerrje t\u00eb mineraleve nga shtrati i detit ende jan\u00eb n\u00eb hartim e sip\u00ebr, Norvegjia nuk ka nevoj\u00eb t\u00eb pres\u00eb.<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb mineralesh synon t\u00eb nxjerr\u00eb Norvegjia nga shtrati i detit?<\/p>\n<p>Nj\u00eb sondazh i sponsoruar nga Qeveria ka gjetur sasi \u201ct\u00eb konsiderueshme\u201d t\u00eb metaleve dhe mineraleve, duke nisur nga bakri, e deri te elementet tjera t\u00eb rralla.<\/p>\n<p>K\u00ebto minerale jan\u00eb gjetur n\u00eb sulfide molimetalike rreth 3.000 metra n\u00eb thell\u00ebsi t\u00eb detit.<\/p>\n<p>N\u00eb at\u00eb zon\u00eb besohet se uji i detit bie n\u00eb kontakt me magm\u00ebn q\u00eb ngjitet lart n\u00eb sip\u00ebrfaqe, p\u00ebrmes \u00e7arjeve tektonike, dhe m\u00eb pas p\u00ebrhapet n\u00eb form\u00eb metalesh apo si sulfur.<\/p>\n<p>Element\u00ebt e rrall\u00eb t\u00eb To\u00ebks, sikurse skandiumi, jan\u00eb gjetur n\u00eb thell\u00ebsi t\u00eb detit, t\u00eb cil\u00ebt rriten me shpejt\u00ebsi nj\u00eb centimet\u00ebr p\u00ebr miliona vjet.<\/p>\n<p>Sondazhet norvegjeze kan\u00eb gjetur se depozitat e k\u00ebtyre elementeve t\u00eb rralla aktualisht e kan\u00eb trash\u00ebsin\u00eb e deri n\u00eb 40 centimetrave.<\/p>\n<p>A ka jet\u00eb n\u00eb fund t\u00eb detit?<\/p>\n<p>N\u00eb thell\u00ebsi mbi 1.000 metra nuk ka drit\u00eb, temperaturat jan\u00eb gati t\u00eb akullta dhe presioni i ajrit \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i madh.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, jet\u00eb ka, pasi shkenc\u00ebtar\u00ebt kan\u00eb gjetur specie unike t\u00eb gjalla n\u00eb at\u00eb pjes\u00eb, sikurse disa lloje t\u00eb koraleve, disa lloje t\u00eb krimbave dhe mikrorganizmave.<\/p>\n<p>Prap\u00ebseprap\u00eb, pak dihet se si funksionojn\u00eb k\u00ebto ekosisteme.<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb rreziqesh p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb p\u00ebr ambientin?<\/p>\n<p>Nj\u00eb studim i monitoruar nga agjenci qeveritare ka dal\u00eb me gjetjet se ndikimi i g\u00ebrmimeve n\u00eb natyr\u00eb do t\u00eb kufizohet vet\u00ebm n\u00eb zon\u00ebn ku nxirren mineralet.<\/p>\n<p>Disa kompani kan\u00eb th\u00ebn\u00eb se planifikojn\u00eb t\u00eb nxjerrin minerale nga zonat ku ka m\u00eb pak biodiversitet, mir\u00ebpo disa shkenc\u00ebtar\u00eb kan\u00eb th\u00ebn\u00eb se jan\u00eb t\u00eb shqet\u00ebsuar q\u00eb praktika mund t\u2019i shkat\u00ebrroj\u00eb disa lloje t\u00eb gjallesave, ende pa u zbuluar.<\/p>\n<p>Propozimi qeveritar \u00ebsht\u00eb kritikuar nga disa grupe, sikurse Fondi Bot\u00ebror p\u00ebr Jet\u00ebn e Eg\u00ebr, mir\u00ebpo edhe nga vet\u00eb agjencia e saj p\u00ebr ambientin, e cila ka th\u00ebn\u00eb se mungesa e njohurive p\u00ebr biologjin\u00eb n\u00eb thell\u00ebsi t\u00eb detit \u00ebsht\u00eb tep\u00ebr e madhe p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb vendim p\u00ebr g\u00ebrmim.<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb kan\u00eb th\u00ebn\u00eb vendet tjera?<\/p>\n<p>Danimarka ka th\u00ebn\u00eb se studimet norvegjeze p\u00ebr hapje t\u00eb zon\u00ebs nuk jan\u00eb t\u00eb mjaftueshme, derisa Islanda i ka v\u00ebn\u00eb n\u00eb pik\u00ebpyetje t\u00eb drejtat ekskluzive t\u00eb Norvegjis\u00eb p\u00ebr t\u00eb eksploruar minerale af\u00ebr arkipelagut Svalbard.<\/p>\n<p>Norvegjia nuk \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e Bashkimit Evropian, mir\u00ebpo \u00ebsht\u00eb an\u00ebtare e tregut t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt evropian.<\/p>\n<p>Disa analist\u00eb kan\u00eb th\u00ebn\u00eb se q\u00ebndrimet e BE-s\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr planet e Oslos.<\/p>\n<p>Norvegjia \u00ebsht\u00eb e inkurajuar nga ambiciet e BE-s\u00eb p\u00ebr t\u2019i diversifikuar importet e mineraleve t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme dhe p\u00ebr ta rritur prodhimin lokal.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, Parlamenti Evropian u ka b\u00ebr\u00eb thirrje vendeve an\u00ebtare q\u00eb ta mb\u00ebshtesin nj\u00eb moratorium p\u00ebr g\u00ebrmim t\u00eb shtret\u00ebrve t\u00eb deteve.<\/p>\n<p>Komisioni Evropian ka b\u00ebr\u00eb thirrje, po ashtu, p\u00ebr nj\u00eb moratorium derisa t\u00eb dihet m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr rreziqet.<\/p>\n<p>Si mund t\u00eb nxirren mineralet nga thell\u00ebsia?<\/p>\n<p>Aktualisht ,nuk ekziston teknologji p\u00ebr prodhim t\u00eb mineraleve q\u00eb gjenden n\u00eb thell\u00ebsi t\u00eb deteve, ndon\u00ebse disa makina jan\u00eb nd\u00ebrtuar p\u00ebr t\u00eb testuar prodhimin.<\/p>\n<p>Hulumtuesit n\u00eb Norvegji i kan\u00eb p\u00ebrdorur robot\u00ebt n\u00ebnujor\u00eb dhe makinat e shpimit p\u00ebr t\u2019i mbledhur disa mostra t\u00eb mineraleve nga thell\u00ebsia e oqeaneve.<\/p>\n<p>Nxjerrja e mineraleve nga shtrati i detit n\u00eb Norvegji mund t\u00eb n\u00ebnkuptoj\u00eb thyerjen dhe shkat\u00ebrrimin e shk\u00ebmbinjve para se ata t\u00eb dalin n\u00eb sip\u00ebrfaqe.<\/p>\n<p>Disa kompani norvegjeze q\u00eb ofrojn\u00eb teknologji dhe sh\u00ebrbime p\u00ebr industrin\u00eb e nxjerrjes s\u00eb naft\u00ebs, po synojn\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshihen edhe n\u00eb g\u00ebrmimin e sip\u00ebrfaqes s\u00eb thell\u00eb t\u00eb oqeaneve. \/REL<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Norvegjia mund t\u00eb b\u00ebhet shteti i par\u00eb q\u00eb nis g\u00ebrmimin komercial n\u00eb zonat e thella t\u00eb detit, n\u00ebse Parlamenti e miraton nj\u00eb propozim qeveritar p\u00ebr<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":16364,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-16363","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bota"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16363","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16363"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16363\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/16364"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16363"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16363"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16363"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}