{"id":16431,"date":"2023-09-15T13:30:30","date_gmt":"2023-09-15T11:30:30","guid":{"rendered":"https:\/\/indeks.mk\/?p=16431"},"modified":"2023-09-15T13:30:30","modified_gmt":"2023-09-15T11:30:30","slug":"kovacevski-vendi-i-maqedonise-se-veriut-eshte-ne-be-me-vendet-me-te-mira-dhe-me-te-zhvilluara-ekonomikisht","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/?p=16431","title":{"rendered":"Kova\u00e7evski: Vendi i Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut \u00ebsht\u00eb n\u00eb BE, me vendet m\u00eb t\u00eb mira dhe m\u00eb t\u00eb zhvilluara ekonomikisht"},"content":{"rendered":"<p>Me fjalim hyr\u00ebs Kryeministri Dimitar Kova\u00e7evski e hapi Forumin Ekonomik dhe Financiar n\u00eb Shkup (FEFSH), me tem\u00eb \u201cEvrop\u00eb \u2013 Po, Evrop\u00eb \u2013 TANI\u201d organizuar nga Ministria e Financave.<\/p>\n<p>N\u00eb konferenc\u00ebn p\u00ebr shtyp fjalime zyrtare pat\u00ebn edhe ministri i Financave, Fatmir Besimi, si dhe Eurokomisari p\u00ebr Buxhet dhe Administrat\u00eb, Johanes Han.<\/p>\n<p>N\u00eb vazhdim ua p\u00ebrcjellim fjalimin e Kryeministrit Kova\u00e7evski n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi:<\/p>\n<p>\u201cSinqerisht, ju fal\u00ebnderoj p\u00ebr ftes\u00ebn p\u00ebr hapjen e Forumin e tret\u00eb Ekonomik dhe Financiar n\u00eb Shkup, organizuar nga Ministria e Financave k\u00ebt\u00eb vit. K\u00ebto dy dit\u00eb jan\u00eb v\u00ebrtet nj\u00eb mund\u00ebsi e rrall\u00eb p\u00ebr diskutim transparent dhe t\u00eb dobish\u00ebm, shk\u00ebmbim idesh dhe p\u00ebrvojash nd\u00ebrmjet politik\u00ebb\u00ebr\u00ebsve dhe p\u00ebrfaq\u00ebsuesve politik\u00eb, partner\u00ebve nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb t\u00eb zhvillimit, shoq\u00ebris\u00eb civile, opinionit akademik, sektorit t\u00eb biznesit. Q\u00ebllimi \u00ebsht\u00eb krijimi i nj\u00eb sinergjie idesh dhe nismash p\u00ebr zgjidhje t\u00eb q\u00ebndrueshme p\u00ebr integrim t\u00eb p\u00ebrshpejtuar ekonomik dhe politik evropian dhe rajonal, si nj\u00eb katalizator i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm i progresit ekonomik.<\/p>\n<p>Si kurr\u00eb m\u00eb par\u00eb, Evropa po p\u00ebrballet dhe \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrkushtuar ndaj vendeve t\u00eb Ballkanit Per\u00ebndimor. N\u00eb nj\u00eb koh\u00eb relativisht t\u00eb shkurt\u00ebr, vendet e rajonit kan\u00eb mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb intensifikojn\u00eb reformat institucionale dhe strukturore dhe t\u00eb p\u00ebrforcojn\u00eb konkurrenc\u00ebn n\u00eb tregun global, p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrfituar nga p\u00ebrfitimet e digjitalizimit, zhvillimit teknologjik dhe t\u00eb gjelb\u00ebr, si shtete t\u00eb ardhshme an\u00ebtare t\u00eb Bashkimit Evropian.<\/p>\n<p>An\u00ebtar\u00ebsimi n\u00eb Bashkimin Evropian varet nga entuziazmi n\u00eb Union p\u00ebr zgjerimin dhe thellimin e integrimit evropian, por edhe nga p\u00ebrpjekjet e shteteve kandidate p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmbushur kriteret dhe standardet e nevojshme t\u00eb larta, p\u00ebrmes respektimit t\u00eb vlerave themelore evropiane. Ky proces \u00ebsht\u00eb i dobish\u00ebm n\u00eb aspekt reciprok p\u00ebr t\u00eb dyja pal\u00ebt.<\/p>\n<p>Vendet e rajonit t\u00eb Ballkanit Per\u00ebndimor p\u00ebrballen me sfida t\u00eb shumta. Zhvillimet globale t\u00eb viteve t\u00eb kaluara, t\u00eb cilat ndryshuan bot\u00ebn n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi, pat\u00ebn nj\u00eb ndikim t\u00eb madh n\u00eb ekonomit\u00eb e vendeve t\u00eb rajonit. Bashkimi Evropian u dha vendeve t\u00eb Ballkanit Per\u00ebndimor nj\u00eb shans real p\u00ebr t\u2019u integruar n\u00eb Union.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm plani i paralajm\u00ebruar p\u00ebr Ballkanin Per\u00ebndimor nga Kryetarja e Komisionit Evropian, Ursula Fon der Lejen, e cila n\u00eb forumin n\u00eb Bratisllav\u00eb n\u00eb maj t\u00eb k\u00ebtij viti, promovoi q\u00ebllimin e p\u00ebrbashk\u00ebt p\u00ebr p\u00ebrshpejtimin e procesit t\u00eb integrimit evropian. Ky plan hapi mund\u00ebsi p\u00ebr integrim shum\u00eb m\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb n\u00eb Union.<\/p>\n<p>Pas Samitit t\u00eb Selanikut t\u00eb vitit 2003, ky plan \u00ebsht\u00eb jasht\u00ebzakonisht inkurajues p\u00ebr rajonin, pasi p\u00ebrfitimet ekonomike jan\u00eb t\u00eb m\u00ebdha. Kat\u00ebr shtyllat e planifikuara p\u00ebr vendet e Ballkanit Per\u00ebndimor do t\u00eb na japin mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb ndjejm\u00eb p\u00ebrfitimet e shtyt\u00ebsit kryesor t\u00eb suksesit ekonomik \u2013 fuqis\u00eb transformuese t\u00eb integrimit evropian dhe tregut t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt evropian. K\u00ebtu e kam fjal\u00ebn p\u00ebr fuqin\u00eb ekonomike me pjes\u00ebmarrjen e BE-s\u00eb n\u00eb ekonomin\u00eb bot\u00ebrore dhe tregtin\u00eb rreth 16%. Vet\u00ebm n\u00eb vitin 2021, BE-ja ka eksporte prej 2.18 trilion euro.<\/p>\n<p>N\u00ebse shikojm\u00eb edhe PBB-n\u00eb e bot\u00ebs, at\u00ebher\u00eb do t\u00eb shohim se 60% e PBB-s\u00eb bot\u00ebrore b\u00ebhet n\u00eb SHBA dhe BE. Vet\u00ebm 25% n\u00eb vendet e BRIKS, nd\u00ebrsa pjesa tjet\u00ebr prej 15% n\u00eb pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb bot\u00ebs. Prandaj kur themi se vendi yn\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb BE, krah p\u00ebr krah me partnerin strategjik SHBA-t\u00eb, do t\u00eb thot\u00eb se duam ta vendosim vendin ku \u00ebsht\u00eb m\u00eb i miri dhe m\u00eb i zhvilluari.<\/p>\n<p>Bashkimi Evropian ka nj\u00eb treg t\u00eb vet\u00ebm prej 500 milion\u00eb banor\u00ebsh, i cili ofron fuqi t\u00eb madhe absorbuese dhe mund\u00ebsi p\u00ebr ekonomi nga v\u00ebllimi. Vler\u00ebsohet se produkti i brendsh\u00ebm bruto i BE-s\u00eb n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi p\u00ebr shkak t\u00eb efektit sinergjik \u00ebsht\u00eb 10% m\u00eb i lart\u00eb se sa do t\u00eb ishte n\u00ebse shtetet an\u00ebtare t\u00eb BE-s\u00eb nuk do t\u00eb integroheshin mes tyre.<br \/>\nKjo n\u00eb para reale do t\u00eb thot\u00eb af\u00ebrsisht 850 euro t\u00eb ardhura shtes\u00eb vjetore p\u00ebr banor, gjat\u00eb nj\u00eb viti vet\u00ebm p\u00ebr shkak se vendi \u00ebsht\u00eb an\u00ebtar i BE-s\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb historin\u00eb ton\u00eb t\u00eb pavarur, ka pasur nj\u00eb nivel jasht\u00ebzakonisht t\u00eb lart\u00eb t\u00eb mb\u00ebshtetjes qytetare p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsimin e nevojsh\u00ebm n\u00eb Bashkimin Evropian p\u00ebr tridhjet\u00eb vjet. N\u00eb gjith\u00eb k\u00ebto vite, mb\u00ebshtetja financiare e BE-s\u00eb llogaritet n\u00eb mbi 3.3 miliard\u00eb euro, fonde q\u00eb vendi yn\u00eb i ka marr\u00eb p\u00ebrmes granteve dhe mb\u00ebshtetjes makrofinanciare, t\u00eb cilat na kan\u00eb ofruar mb\u00ebshtetje likuiditeti, p\u00ebrshpejtim t\u00eb aktivitetit t\u00eb biznesit dhe indirekt paga m\u00eb t\u00eb larta dhe pensionet, uljen e papun\u00ebsis\u00eb, rritjen e investimeve t\u00eb huaja dhe nd\u00ebrtimin e infrastruktur\u00ebs m\u00eb t\u00eb mir\u00eb n\u00eb vend.<\/p>\n<p>Duke par\u00eb tregues objektiv\u00eb, n\u00eb vitet e fundit, me politik\u00ebn e hapur evropiane t\u00eb k\u00ebsaj Qeverie, Maqedonia e Veriut ka ruajtur stabilitetin ekonomik edhe p\u00ebrball\u00eb krizave t\u00eb shumta nj\u00ebher\u00ebsh.<\/p>\n<p>Orientimi yn\u00eb evropian si Qeveri sjell rezultate. Do t\u00eb b\u00ebj disa krahasime me an\u00ebtar\u00ebsimin e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut n\u00eb NATO, ku kemi mund\u00ebsuar nj\u00eb mjedis t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm t\u00eb siguris\u00eb n\u00eb vend, i cili hapi mund\u00ebsin\u00eb q\u00eb investitor\u00ebt ta njohin vendin ton\u00eb si nj\u00eb port\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr n\u00eb tregun evropian. Shkalla e papun\u00ebsis\u00eb, n\u00eb ndryshim nga viti 2016 kur ishte pothuajse 24%, sot ka r\u00ebn\u00eb n\u00eb 14%. N\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb vit kemi rritur pun\u00ebsimin prej 9.5% n\u00eb vend.<\/p>\n<p>Krahasimi p\u00ebr k\u00ebto vite \u00ebsht\u00eb i madh edhe n\u00eb fush\u00ebn e investimeve t\u00eb huaja direkte, n\u00ebse n\u00eb vitin 2016 ato ishin 338 milion\u00eb euro, n\u00eb vitin 2022, vit pas pandemis\u00eb me KOVID-19 dhe n\u00eb kulmin e kriz\u00ebs globale ekonomike dhe energjetike, arrit\u00ebn n\u00eb gati 754 milion\u00eb euro. Dyfish m\u00eb shum\u00eb se sa ishin n\u00eb vitin 2016.<\/p>\n<p>Investimet n\u00eb ZZHTI n\u00eb vitin 2016 arrit\u00ebn n\u00eb 600 milion\u00eb euro kumulative, nd\u00ebrsa n\u00eb vitin 2023, bazuar n\u00eb at\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb arritur sot, arrijn\u00eb n\u00eb 2 miliard\u00eb euro. N\u00ebse n\u00eb at\u00eb koh\u00eb arrinin n\u00eb 600 milion\u00eb euro, sot, n\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb vit, investimet e reja t\u00eb r\u00ebna dakord jan\u00eb n\u00eb nivelin mbi 1 miliard euro.<\/p>\n<p>P\u00ebr krahasim, n\u00eb vitin 2016, paga minimale n\u00eb vend ishte 10.000 denar\u00eb, nd\u00ebrsa tani nga marsi i k\u00ebtij viti \u00ebsht\u00eb 21.000 denar\u00eb, pra dyfish m\u00eb shum\u00eb n\u00eb krahasim me at\u00eb q\u00eb kemi gjetur. Paga mesatare neto n\u00eb vitin 2016 ishte pak mbi 22.000 denar\u00eb, nd\u00ebrsa n\u00eb vitin 2023, paga mesatare neto historikisht \u00ebsht\u00eb m\u00eb e larta dhe arrin n\u00eb 37.000 denar\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb 230 euro m\u00eb shum\u00eb n\u00eb muaj n\u00eb buxhetin familjar t\u00eb puonj\u00ebsve n\u00eb vend.<\/p>\n<p>P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb soll\u00ebm nj\u00eb zgjidhje sistematike p\u00ebr rritjen e pensioneve. Pensioni mesatar \u00ebsht\u00eb rritur p\u00ebr 40%, krahasuar me at\u00eb q\u00eb ishte n\u00eb vitin 2016, pensioni mesatar ka qen\u00eb rreth 13.700 denar\u00eb, nd\u00ebrsa sot n\u00eb vitin 2023 \u00ebsht\u00eb mbi 19.000 denar\u00eb dhe k\u00ebt\u00eb muaj do t\u00eb pasoj\u00eb nj\u00eb rritje e re prej 6%.<\/p>\n<p>Pensionist\u00ebt tan\u00eb jan\u00eb integruar n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend dhe meritojn\u00eb nj\u00eb jet\u00eb dinjitoze dhe t\u00eb denj\u00eb dhe at\u00eb n\u00eb nj\u00eb nivel edhe m\u00eb t\u00eb lart\u00eb me an\u00ebtar\u00ebsin\u00eb e ngusht\u00eb t\u00eb vendit ton\u00eb n\u00ebse n\u00eb kuvend merren vendimet e nevojshme.<\/p>\n<p>Maqedonia e Veriut n\u00eb 5 vitet e fundit ka qen\u00eb bart\u00ebse e flukseve pozitive politike dhe ekonomike, ne ofrojm\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr ekonomin\u00eb, komunitetin e biznesit, investojm\u00eb n\u00eb nj\u00eb lidhje funksionale, bashk\u00ebkohore t\u00eb vendit ton\u00eb me t\u00eb gjith\u00eb rajonin, me investime kapitale n\u00eb infrastruktura rrugore, hapen rrug\u00eb t\u00eb reja evropiane.<\/p>\n<p>Hulumtime t\u00eb shumta jan\u00eb b\u00ebr\u00eb vite m\u00eb par\u00eb tregojn\u00eb se pak\u00ebnaq\u00ebsia m\u00eb e madhe e qytetar\u00ebve q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb rajonin e Ballkanit Per\u00ebndimor \u00ebsht\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb situat\u00ebs ekonomike, shkall\u00ebs dyshifrore t\u00eb papun\u00ebsis\u00eb, daljes s\u00eb madhe t\u00eb fuqis\u00eb pun\u00ebtore me kualifikim t\u00eb lart\u00eb dhe t\u00eb ul\u00ebt. Ne duhet ta sjellim Evrop\u00ebn k\u00ebtu dhe k\u00ebshtu t\u00eb njihemi si nj\u00eb an\u00ebtar i ri dinjitoz dhe i respektuar.<\/p>\n<p>Madje edhe analizat empirike tregojn\u00eb se integrimi i vendeve t\u00eb Ballkanit Per\u00ebndimor n\u00eb BE do t\u00eb n\u00ebnkuptoj\u00eb se BE-ja do t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb rajon q\u00eb do t\u00eb jet\u00eb m\u00eb i shpejti n\u00eb rritje krahasuar me t\u00eb gjitha vendet e tjera an\u00ebtare t\u00eb BE-s\u00eb, madje edhe vendet kandidate, n\u00ebse shikoni normat e rritjes s\u00eb PBB-s\u00eb. t\u00eb vendeve an\u00ebtare individualisht, n\u00eb raport me vendet kandidate, shihet se normat tona t\u00eb rritjes jan\u00eb m\u00eb t\u00eb larta se ato t\u00eb vendeve an\u00ebtare m\u00eb t\u00eb zhvilluara t\u00eb BE-s\u00eb n\u00eb baza vjetore n\u00eb k\u00ebto vite krize. Kjo sepse k\u00ebtu ka nj\u00eb fuqi pun\u00ebtore q\u00eb \u00ebsht\u00eb pun\u00ebtore, ka investitor\u00eb t\u00eb gatsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb investuar dhe ka projekte infrastrukturore q\u00eb po nd\u00ebrtohen p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb q\u00eb nuk jan\u00eb nd\u00ebrtuar n\u00eb 50 vitet e fundit.<\/p>\n<p>Dhe tani lind pyetja \u2013 Cilat do t\u00eb ishin efektet ekonomike t\u00eb an\u00ebtar\u00ebsimit n\u00eb Bashkimin Evropian? N\u00eb 5 vitet e para, kjo do t\u00eb thot\u00eb paga m\u00eb t\u00eb larta nga 70 deri n\u00eb 100 p\u00ebr qind.<\/p>\n<p>Rritja e PBB-s\u00eb nga 80 n\u00eb 90%, rritja e numrit t\u00eb vendeve t\u00eb pun\u00ebs. Nga 30 deri n\u00eb 40% \u00ebsht\u00eb rritur numri i nd\u00ebrmarrjeve t\u00eb vogla dhe t\u00eb mesme n\u00eb ekonomi.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 2008, Maqedonia e Veriut dhe Kroacia ishin n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin pozicion p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb an\u00ebtar\u00eb t\u00eb Unionit. Kryeministri i Kroacis\u00eb, Plenkoviq, theksoi se p\u00ebr dhjet\u00eb vjet an\u00ebtar\u00ebsimi n\u00eb BE \u00ebsht\u00eb 12 miliard\u00eb euro plus. Kroacia hyri n\u00eb BE n\u00eb vitin 2013 me nj\u00eb shkall\u00eb papun\u00ebsie prej gati 18%, n\u00eb vitin 2022 shkalla e papun\u00ebsis\u00eb n\u00eb Kroaci \u00ebsht\u00eb 6%.<\/p>\n<p>K\u00ebtu kemi profesor\u00eb ekonomik\u00eb dhe akademik\u00eb t\u00eb ekonomis\u00eb me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb njohur dhe ata shum\u00eb thjesht do t\u00eb llogarisin se sa ka humbur Maqedonia e Veriut p\u00ebr k\u00ebto 17 vite pritje p\u00ebr sa i p\u00ebrket PBB-s\u00eb dhe papun\u00ebsis\u00eb dhe pagave.<\/p>\n<p>Mosmarrja e vendimeve do t\u00eb thot\u00eb vet\u00ebm izolim, vet\u00ebm ngecj. Mosmarrja e vendimeve p\u00ebr 11 vjet i solli k\u00ebtij vendi grindje me fqinj\u00ebt, solli grindje brenda, solli stagnim ekonomik dhe solli inxhinieri historiko-financiare, t\u00eb cil\u00ebn e pam\u00eb n\u00eb 2 km2 n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Shkupit. Asgj\u00eb tjet\u00ebr nuk i solli.<\/p>\n<p>An\u00ebtar\u00ebsimi n\u00eb BE ka sjell\u00eb p\u00ebrfitime edhe p\u00ebr Polonin\u00eb, e cila u bashkua me BE-n\u00eb n\u00eb maj 2004 me nj\u00eb norm\u00eb papun\u00ebsie prej 20%, n\u00eb vitin 2022 papun\u00ebsia n\u00eb Poloni do t\u00eb jet\u00eb 2.6%. Sa i p\u00ebrket investimeve t\u00eb huaja direkte, ato jan\u00eb rritur mesatarisht me 28%, n\u00eb 5 vitet e para t\u00eb an\u00ebtar\u00ebsimit n\u00eb Bashkimin e vendeve q\u00eb jan\u00eb an\u00ebtar\u00ebsuar. Rumania ka 7 miliard\u00eb euro investime t\u00eb huaja direkte n\u00eb vit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim Malta ka rritjen m\u00eb t\u00eb theksuar, nga 400 milion\u00eb n\u00eb vit kur nuk ishte an\u00ebtare e BE-s\u00eb, pes\u00eb vite pas an\u00ebtar\u00ebsimit n\u00eb Malt\u00eb, niveli i investimeve t\u00eb huaja direkte \u00ebsht\u00eb rritur n\u00eb 21 miliard\u00eb euro.<\/p>\n<p>M\u00eb par\u00eb ishte e paimagjinueshme q\u00eb qytetar\u00ebt tan\u00eb t\u00eb shkonin p\u00ebr t\u00eb punuar n\u00eb vendet q\u00eb p\u00ebrmenda, as n\u00eb Malt\u00eb, as n\u00eb Rumani, as n\u00eb Poloni e as n\u00eb Kroaci, aq m\u00eb pak n\u00eb Republik\u00ebn \u00c7eke dhe Sllovaki, e m\u00eb s\u00eb paku n\u00eb Bullgari. Gjegj\u00ebsisht, sepse niveli i pagave, i standardit ekonomik, n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut, dhe ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb koh\u00ebn kur ishte pjes\u00eb e komunitetit t\u00eb Jugosllavis\u00eb, ishte disa her\u00eb m\u00eb i lart\u00eb se k\u00ebto vende. Dhe \u00e7far\u00eb ndodhi? Ata hyn\u00eb n\u00eb BE dhe sot kemi qytetar\u00ebt tan\u00eb q\u00eb shkojn\u00eb t\u00eb punojn\u00eb pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebto vende p\u00ebr paga m\u00eb t\u00eb larta dhe nj\u00eb standard m\u00eb t\u00eb lart\u00eb jetese, di\u00e7ka q\u00eb ishte e paimagjinueshme dhe k\u00ebtu keni akoma politikan\u00eb q\u00eb tregojn\u00eb histori se shteti duhet t\u00eb priste, duhej t\u00eb priste. 10 vjet t\u00eb tjera, 20 vjet t\u00eb tjera. Pse? Dhe k\u00ebtu nuk ka p\u00ebrgjigje. Asnj\u00ebher\u00eb nuk kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb p\u00ebrgjigje se pse duhet t\u00eb pres\u00eb shteti. Sepse ne shohim p\u00ebrfitimet, shohim q\u00eb duke marr\u00eb vendime p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsimin n\u00eb NATO, nuk kemi humbur asgj\u00eb. Sapo e kemi marr\u00eb. Ne kemi marr\u00eb pensione, paga m\u00eb t\u00eb larta dhe nj\u00eb nivel m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb investimeve t\u00eb huaja direkte p\u00ebr hir t\u00eb siguris\u00eb n\u00eb vend.<\/p>\n<p>N\u00eb fund t\u00eb dit\u00ebs, ne b\u00ebm\u00eb miq. Miqt\u00eb p\u00ebr nj\u00eb vend t\u00eb vog\u00ebl jan\u00eb pasuria m\u00eb e madhe. N\u00ebse Maqedonia e Veriut kishte problem me sektorin e energjis\u00eb elektrike, ne kemi instaluar 400 megavat burime t\u00eb rip\u00ebrt\u00ebritshme t\u00eb energjis\u00eb vet\u00ebm n\u00eb mandatin e Qeveris\u00eb q\u00eb un\u00eb drejtoj. P\u00ebr 50 vjet u b\u00ebn\u00eb projekte dhe u hodh\u00ebn tendera p\u00ebr nd\u00ebrtimin e hidrocentralit t\u00eb \u00c7ebrenit. Dje m\u00eb n\u00eb fund kemi nj\u00eb ofertues q\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrzgjedhur, p\u00ebrmes nj\u00eb procedure transparente mes 9 ofertuesve t\u00eb tjer\u00eb me reputacion. \u00cbsht\u00eb PPS-ja greke dhe partneri i tyre, kompani t\u00eb njohura q\u00eb nd\u00ebrtuan objekte t\u00eb m\u00ebdha dhe ku m\u00eb n\u00eb fund do t\u00eb mund t\u00eb nisin lidhjen e kontratave, studimet dhe n\u00eb fund nd\u00ebrtimin e \u00c7ebrenit, nj\u00eb nga objektet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha energjetike n\u00eb territorin e 3B.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb fal\u00eb pun\u00ebs, hapjes dhe fal\u00eb nd\u00ebrtimit t\u00eb miq\u00ebsis\u00eb me vendet fqinje. Dhe n\u00ebse keni miq n\u00eb vendet fqinje, at\u00ebher\u00eb edhe ata q\u00eb nuk jan\u00eb fqinj\u00ebt tuaj e shohin se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rajon q\u00eb ia vlen t\u00eb investohet dhe ia vlen t\u00eb tregtohet. Prandaj them dhe p\u00ebrs\u00ebris \u2013 tani \u00ebsht\u00eb koha p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb vendime, sepse tani \u00ebsht\u00eb momenti gjeostrategjik n\u00eb interes t\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut dhe BE-s\u00eb p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsim n\u00eb BE deri n\u00eb vitin 2030.<\/p>\n<p>An\u00ebtar\u00ebsimi n\u00eb BE ka p\u00ebrfitime dhe nj\u00eb ndikim t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb rritjen ekonomike dhe tregtin\u00eb, pjes\u00ebmarrjen n\u00eb bashkimin doganor t\u00eb BE-s\u00eb, reduktimin e barrierave tregtare dhe rritjen e konkurrenc\u00ebs. An\u00ebtar\u00ebsimi n\u00eb BE do t\u00eb thot\u00eb gjithashtu ndihm\u00eb financiare p\u00ebr t\u00eb reduktuar dallimet ekonomike nd\u00ebrmjet shteteve an\u00ebtare. Me k\u00ebto fonde financohen projekte infrastrukturore, zhvillimi rajonal dhe nisma t\u00eb ndryshme p\u00ebr stimulimin e rritjes ekonomike.<br \/>\nPolitika e p\u00ebrbashk\u00ebt bujq\u00ebsore dhe fondet strukturore dhe investuese evropiane t\u00eb cilat jan\u00eb mb\u00ebshtetje p\u00ebr bujq\u00ebsin\u00eb, zhvillimin rural, k\u00ebrkimin dhe inovacionin dhe sektor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb.<\/p>\n<p>Ne duhet t\u00eb jemi t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm se bujq\u00ebsia jon\u00eb konkurron me bujq\u00ebsin\u00eb e vendeve fqinje. Ndihma q\u00eb bujqit tan\u00eb marrin nga subvencionet \u00ebsht\u00eb ndihma e buxhetit ton\u00eb. Megjithat\u00eb, kemi 2 shtete fqinje, subvencionet e t\u00eb cilave nuk jan\u00eb vet\u00ebm nga subvencionet e tyre nacionale, por jan\u00eb edhe subvencione nga buxheti i BE-s\u00eb. Kjo i b\u00ebn ata menj\u00ebher\u00eb m\u00eb konkurrues se ne. Ne duhet t\u2019u ofrojm\u00eb fermer\u00ebve tan\u00eb dhe t\u00eb gjitha kompanive tona an\u00ebtar\u00ebsim n\u00eb BE dhe qasje t\u00eb barabart\u00eb n\u00eb tregun e p\u00ebrbashk\u00ebt evropian. Dhe aty do t\u00eb v\u00ebrtetohet, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtetuar n\u00eb shum\u00eb fusha, se kompanit\u00eb maqedonase, pun\u00ebtor\u00ebt maqedonas, shkenc\u00ebtar\u00ebt maqedonas jan\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb vlefshme se t\u00eb tjerat q\u00eb ne i konsiderojm\u00eb aktualisht m\u00eb t\u00eb mira se ne.<\/p>\n<p>Kjo do t\u00eb n\u00ebnkuptonte reforma thelb\u00ebsore p\u00ebr vendosjen e vlerave themelore evropiane si shteti ligjor, respektimi i t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut, sepse vet\u00ebm k\u00ebshtu do t\u00eb jet\u00eb m\u00eb i madh besimi i publikut tek institucionet shtet\u00ebrore, gjyq\u00ebsori, prokuroria dhe politikan\u00ebt. Nj\u00eb administrat\u00eb publike m\u00eb e p\u00ebrdit\u00ebsuar dhe efikase q\u00eb do t\u00eb zgjidh\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb drejt\u00eb, t\u00eb drejt\u00eb dhe t\u00eb shpejt\u00eb problemet me sektorin e biznesit, nj\u00eb sistem sh\u00ebndet\u00ebsor m\u00eb t\u00eb mir\u00eb dhe arsim m\u00eb cil\u00ebsor.<\/p>\n<p>Ajo q\u00eb ne po b\u00ebjm\u00eb \u00ebsht\u00eb harmonizimi i legjislacionit ton\u00eb me BE-n\u00eb. K\u00ebtu do t\u00eb jem shum\u00eb i sinqert\u00eb, shum\u00eb thika jan\u00eb nxjerr\u00eb n\u00eb aj\u00ebr n\u00eb vendin ton\u00eb, shum\u00eb njer\u00ebz jan\u00eb n\u00eb mosmarr\u00ebveshje me nj\u00ebri-tjetrin. Familjet grindeshin p\u00ebr at\u00eb se \u00e7far\u00eb duhej t\u00eb ndodhte me k\u00eb, mjaftuan koh\u00ebt kur drejt\u00ebsia dhe prokuroria drejtoheshin nga ministrit\u00eb dhe qeveria, kur urdh\u00ebroheshin edhe \u00e7\u00ebshtje gjyq\u00ebsore, kur njer\u00ebzit u vun\u00eb n\u00eb paraburgim, vet\u00ebm p\u00ebr hir t\u00eb t\u00eb qenit. atje. Ne kemi nevoj\u00eb p\u00ebr legjislacion evropian, sipas shembullit t\u00eb Gjermanis\u00eb dhe Sllovenis\u00eb, si\u00e7 po b\u00ebjm\u00eb ne q\u00eb vendi t\u00eb jet\u00eb i qet\u00eb. Q\u00eb t\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrcaktohet sakt\u00ebsisht se n\u00eb \u00e7far\u00eb baze akuzohet dikush, nuk duhet t\u00eb jen\u00eb fajtor\u00eb n\u00eb shtet 30 apo 40 persona p\u00ebr gjith\u00e7ka q\u00eb ndodh n\u00eb shtet, por t\u00eb gjith\u00eb, pavar\u00ebsisht n\u00ebse jan\u00eb biznesmen\u00eb, privat\u00eb, pavar\u00ebsisht sektorit ku ata punojn\u00eb, duhet t\u00eb mbajn\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi p\u00ebr at\u00eb q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb. Nuk mund t\u00eb bazohet n\u00eb an\u00ebtar\u00ebt e p\u00ebrgjithsh\u00ebm n\u00eb Komitetin Qendror se vet\u00ebm nj\u00eb ose dy ose tre jan\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebs dhe t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt mund t\u00eb p\u00ebrdorin lirisht pasurin\u00eb e tyre, e cila mund t\u00eb jet\u00eb marr\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb paligjshme. Ndaj t\u00eb gjitha k\u00ebto rregullime po ndodhin gjat\u00eb jav\u00ebve t\u00eb fundit n\u00eb vend dhe do t\u00eb pasohen nga rregullime t\u00eb reja n\u00eb legjislacion.<\/p>\n<p>Mjaft ishte nga kohrat n\u00eb shtet kur del nje politikan dhe kur thote do i kap per vesh e do i fut ne burg. Jo, duhet t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb hetim t\u00eb pavarur, t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb prokuror t\u00eb pavarur dhe t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb gjyqtar t\u00eb pavarur q\u00eb do ta b\u00ebj\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebrmes nj\u00eb procedure. Dhe t\u00eb mos ket\u00eb deklarata t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb huaj q\u00eb thon\u00eb se kjo duhet b\u00ebr\u00eb k\u00ebtu, ndaj n\u00ebse \u00ebsht\u00eb e nevojshme, le t\u00eb mos jet\u00eb me ligj. Pra, n\u00ebse \u00ebsht\u00eb k\u00ebshtu, pse nuk e b\u00ebjn\u00eb k\u00ebshtu n\u00eb sht\u00ebpi? Kan\u00eb edhe politikan\u00eb e kryeministra q\u00eb akuzohen p\u00ebr krime t\u00eb caktuara, ndaj i shohim n\u00eb mitingje atletike, i shohim t\u00eb vrapojn\u00eb n\u00ebp\u00ebr parqet e tyre. Mir\u00ebpo, askush nuk ka ndaluar ask\u00ebnd me forc\u00eb dhe tek ne paraburgimi \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur si d\u00ebnim me vite, kemi njer\u00ebz q\u00eb kan\u00eb 10 vite n\u00eb paraburgim. Kemi njer\u00ebz q\u00eb presin gjykime pas 15 vitesh. Ne nuk kemi nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb sistem t\u00eb till\u00eb, nj\u00eb sistem t\u00eb till\u00eb e kemi par\u00eb p\u00ebr 45 vjet gjat\u00eb Jugosllavis\u00eb.<\/p>\n<p>Ne kemi nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb sistem modern dhe kemi nevoj\u00eb p\u00ebr institucione efikase dhe t\u00eb shpejta q\u00eb do t\u00eb gjykojn\u00eb sipas ligjit dhe rregullores n\u00eb vend.<\/p>\n<p>Vendet e Ballkanit Per\u00ebndimor, ne t\u00eb gjith\u00eb duhet t\u00eb jemi t\u00eb fokusuar s\u00eb bashku n\u00eb p\u00ebrballjen me sfidat q\u00eb na pengojn\u00eb n\u00eb rrug\u00ebn e prosperitetit. Prandaj drejtimi yn\u00eb duhet t\u00eb jet\u00eb i qart\u00eb se si t\u00eb p\u00ebrballemi me korrupsionin n\u00eb prokurimet publike, blerjet e paligjshme t\u00eb pronave, konfliktin e interesit dhe financat e paligjshme. Duhet t\u00eb p\u00ebrpiqemi t\u00eb p\u00ebrforcojm\u00eb kapacitetet e institucioneve q\u00eb punojn\u00eb n\u00eb parandalimin dhe zbulimin e hersh\u00ebm t\u00eb korrupsionit, p\u00ebr t\u00eb kryer hetime dhe ndjekje t\u00eb suksesshme t\u00eb autor\u00ebve.<\/p>\n<p>Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prioritet i lart\u00eb n\u00eb agjend\u00ebn ton\u00eb n\u00eb procesin e an\u00ebtar\u00ebsimit n\u00eb Bashkimin Evropian.<\/p>\n<p>Maqedonia e Veriut ka treguar se nuk devijon nga aspiratat e saj p\u00ebr t\u00eb arritur q\u00ebllimet e saj strategjike, si n\u00eb ruajtjen e marr\u00ebdh\u00ebnieve t\u00eb mira fqinj\u00ebsore ashtu edhe n\u00eb p\u00ebrkushtimin e vendit p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsim n\u00eb Bashkimin Evropian. Vendi yn\u00eb jo vet\u00ebm ndan parimet e politik\u00ebs s\u00eb jashtme t\u00eb BE-s\u00eb, por ka arritur nj\u00eb shkall\u00eb t\u00eb lart\u00eb p\u00ebrafrimi me q\u00ebndrimet e Bashkimit, q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb konfirmim se ndajm\u00eb edhe politik\u00ebn e vlerave t\u00eb Bashkimit Evropian.<\/p>\n<p>Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prioritet i lart\u00eb n\u00eb agjend\u00ebn ton\u00eb n\u00eb procesin e an\u00ebtar\u00ebsimit n\u00eb Bashkimin Evropian.<\/p>\n<p>Kemi vende q\u00eb jan\u00eb an\u00ebtare t\u00eb BE-s\u00eb, ka vende q\u00eb tashm\u00eb jan\u00eb duke negociuar me BE-n\u00eb dhe ne si nj\u00eb vend q\u00eb i kemi hapur negociatat vet\u00ebm vitin e kaluar, kemi nj\u00eb politik\u00eb m\u00eb t\u00eb harmonizuar me BE-n\u00eb sesa vende t\u00eb tilla. Kjo \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb BE-ja duhet t\u00eb njoh\u00eb dhe vler\u00ebsoj\u00eb p\u00ebr Maqedonin\u00eb e Veriut.<\/p>\n<p>Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prioritet i lart\u00eb n\u00eb agjend\u00ebn ton\u00eb n\u00eb procesin e an\u00ebtar\u00ebsimit n\u00eb Bashkimin Evropian.<\/p>\n<p>Ne i p\u00ebrkasim pjes\u00ebs demokratike dhe t\u00eb lir\u00eb t\u00eb Evrop\u00ebs dhe pasi ne, vendet e Ballkanit Per\u00ebndimor, kemi interes t\u00eb jemi an\u00ebtar\u00eb t\u00eb BE-s\u00eb, Bashkimi Evropian ka nj\u00eb interes t\u00eb madh q\u00eb Ballkani t\u00eb mos ket\u00eb konflikte rajonale, t\u00eb ket\u00eb konflikte politike. stabilitet, t\u00eb kemi shtete ekonomikisht t\u00eb q\u00ebndrueshme q\u00eb do t\u00eb zhvillohen dhe do t\u00eb perfeksionohen, n\u00eb nivel demokratik, administrativ, politik, sigurie. BE-ja nuk ka nevoj\u00eb p\u00ebr 2 kufij, aktualisht ka kufij t\u00eb jasht\u00ebm dhe nj\u00eb kufi t\u00eb brendsh\u00ebm me vendet e 3B. Nuk p\u00ebrfiton as vendet e Ballkanit Per\u00ebndimor dhe as BE-ja. Gjegj\u00ebsisht, imagjinoni se si do t\u00eb dukeshin SHBA-t\u00eb n\u00ebse Ajova dhe Minesota nuk do t\u00eb ishin pjes\u00eb e SHBA-ve dhe do t\u00eb duhej t\u00eb anashkaloheshin me pasaporta ose t\u00eb kalonin me pasaporta ose t\u00eb b\u00ebjn\u00eb rreth p\u00ebr t\u00eb shkuar nga bregu per\u00ebndimor n\u00eb bregun lindor t\u00eb SHBA-ve. Kjo \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb kemi aktualisht n\u00eb Evrop\u00eb, n\u00ebse largoheni nga Greqia ju duhet nj\u00eb pasaport\u00eb p\u00ebr t\u00eb hyr\u00eb n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut, pastaj nj\u00eb pasaport\u00eb p\u00ebr n\u00eb Serbi, k\u00ebshtu q\u00eb do t\u00eb humbni gjysm\u00eb dite n\u00eb kufi derisa t\u00eb arrini n\u00eb Hungari. Ose do t\u00eb b\u00ebni nj\u00eb devijim dhe do t\u00eb kaloni p\u00ebrmes Bullgaris\u00eb, Rumanis\u00eb, Hungaris\u00eb etj. A \u00ebsht\u00eb kjo strategjia e BE-s\u00eb? N\u00ebse kjo \u00ebsht\u00eb strategjia p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb nj\u00eb bashkim me kufij t\u00eb brendsh\u00ebm, at\u00ebher\u00eb mir\u00eb. Megjithat\u00eb, mendoj se edhe ata e kan\u00eb njohur k\u00ebt\u00eb dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye deklaratat e Charles Michel, se deri n\u00eb vitin 2030 duhet t\u00eb sigurohet an\u00ebtar\u00ebsimi i vendeve t\u00eb BE-s\u00eb, normalisht me reforma t\u00eb brendshme t\u00eb BE-s\u00eb dhe komisionerit evropian Varhey, i cili thot\u00eb se administrata \u00ebsht\u00eb. i gatsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb punuar p\u00ebr k\u00ebt\u00eb dhe se \u00e7do vend duhet t\u00eb an\u00ebtar\u00ebsohet n\u00eb BE sipas meritave t\u00eb tij, sipas shpejt\u00ebsis\u00eb s\u00eb integrimeve t\u00eb tij, si\u00e7 thot\u00eb Presidenti i Franc\u00ebs.<\/p>\n<p>Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prioritet i lart\u00eb n\u00eb agjend\u00ebn ton\u00eb n\u00eb procesin e an\u00ebtar\u00ebsimit n\u00eb Bashkimin Evropian.<\/p>\n<p>Dhe kjo \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb nj\u00eb luft\u00eb brezash p\u00ebr nj\u00eb Evrop\u00eb t\u00eb bashkuar q\u00eb do t\u00eb vazhdoj\u00eb me vendet e Ballkanit Per\u00ebndimor dhe Partneritetin e Evrop\u00ebs Lindore, dhe kjo na jep nj\u00eb nxitje t\u00eb fort\u00eb p\u00ebr reforma.<\/p>\n<p>Prandaj, t\u00eb gjith\u00eb s\u00eb bashku, qofshim n\u00eb pushtet apo n\u00eb opozit\u00eb, duhet t\u00eb p\u00ebrforcojm\u00eb p\u00ebrpjekjet tona dhe t\u00eb p\u00ebrmbushim pritshm\u00ebrit\u00eb e qytetar\u00ebve tan\u00eb. Nga ne varet se sa shpejt do t\u2019i b\u00ebjm\u00eb reformat n\u00eb rrug\u00ebn drejt BE-s\u00eb, sa shpejt do t\u2019i p\u00ebrmbushim kushtet q\u00eb pritet t\u2019i p\u00ebrmbushim dhe \u00e7far\u00eb dinamike do t\u00eb ndjekim varet nga dialogu i brendsh\u00ebm politik. Por nj\u00eb gj\u00eb \u00ebsht\u00eb e sigurt, fokusi dhe synimi yn\u00eb duhet t\u00eb mbetet Bashkimi Evropian.<\/p>\n<p>Dua k\u00ebtu n\u00eb k\u00ebt\u00eb mbledhim jasht\u00ebzakonisht eminent, t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb pranishmive k\u00ebtu dhe ata q\u00eb na shikojn\u00eb, sot n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut, n\u00eb Kuvend nuk votohet p\u00ebr ndryshime kushtetuese, sot n\u00eb Kuvend votohet p\u00ebr integrimin evropian t\u00eb shtetit. Sot n\u00eb Kuvend votohet ose p\u00ebr integrimin n\u00eb BE ose p\u00ebr izolimin e vendit q\u00eb e kemi par\u00eb prej 11 vitesh. Gjithmon\u00eb kam besuar dhe punuar q\u00eb vendi i k\u00ebtij shteti \u00ebsht\u00eb n\u00eb BE.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Me fjalim hyr\u00ebs Kryeministri Dimitar Kova\u00e7evski e hapi Forumin Ekonomik dhe Financiar n\u00eb Shkup (FEFSH), me tem\u00eb \u201cEvrop\u00eb \u2013 Po, Evrop\u00eb \u2013 TANI\u201d organizuar nga<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":16432,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[],"class_list":["post-16431","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maqedoni"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16431","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16431"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16431\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/16432"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16431"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16431"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16431"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}