{"id":18305,"date":"2023-10-05T18:00:29","date_gmt":"2023-10-05T16:00:29","guid":{"rendered":"https:\/\/indeks.mk\/?p=18305"},"modified":"2023-10-05T09:51:28","modified_gmt":"2023-10-05T07:51:28","slug":"krijimtaria-artistike-dhe-inteligjenca-artificiale","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/?p=18305","title":{"rendered":"Krijimtaria artistike dhe inteligjenca artificiale"},"content":{"rendered":"<p>Nga: <strong>Donika \u00c7api<\/strong><\/p>\n<p>Tabloja titullohet Th\u00e8atre d\u2019Opera Spatial. Edhe pse ka zgjedhur ta titulloj\u00eb n\u00eb fr\u00ebngjisht, autori \u00ebsht\u00eb amerikan. Quhet Jason Allen, me profesion \u00ebsht\u00eb ideator dhe krijues i loj\u00ebrave elektronike.<\/p>\n<p>Kjo vep\u00ebr u shfaq n\u00eb Panairin Artistik t\u00eb Shtetit t\u00eb Kolorados (ShBA), m\u00eb 22 gusht 2022. Juria e vler\u00ebsoi me \u00e7mimin e par\u00eb n\u00eb kategorin\u00eb: \u201cDigital Art\u201d [art digjital]. Q\u00eb prej at\u00ebher\u00eb, tabloja dhe autori i saj mbeten objekt i diskutimeve.<\/p>\n<p>Mund t\u00eb quhet kjo tablo nj\u00eb vep\u00ebr arti?! Si \u00ebsht\u00eb lejuar nj\u00eb tablo e till\u00eb t\u00eb ekspozohet si pun\u00eb artistike?! Mbi \u00e7\u2019baz\u00eb autori i saj na qenka artist?! Si mund t\u00eb vler\u00ebsohet ky punim me nj\u00eb \u00e7mim?! Dhe, aq m\u00eb tep\u00ebr me \u00e7mim t\u00eb par\u00eb! Ku kan\u00eb humbur vler\u00ebsuesit, interpretuesit, kritik\u00ebt e artit? N\u00eb \u00e7far\u00eb bote po jetojm\u00eb?<\/p>\n<p>Mund ta marrim pak m\u00eb qet\u00eb? Estetikisht, tabloja q\u00ebndron. Subjekti \u00ebsht\u00eb i identifikuesh\u00ebm: sken\u00eb operash; dritare rrethore nga ku shihet nj\u00eb peizazh malor; tri figura fem\u00ebrore, n\u00eb qend\u00ebr, kompozuar sipas rregullit trek\u00ebndor. Veshjet e grave jan\u00eb po ashtu t\u00eb identifikueshme: kombinim i balancuar mes periudh\u00ebs antike greko-romake dhe asaj t\u00eb shekullit XVIII. Harmonia e vendosjes s\u00eb formave n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb, e ngjyrave dhe e materialeve \u00ebsht\u00eb korrekte. Formalisht, kjo tablo mund t\u00eb cil\u00ebsohet si punim artistik.<\/p>\n<p>N\u00ebse k\u00ebtu ka nj\u00eb problem, ai domosdo nuk \u00ebsht\u00eb estetik.<\/p>\n<p>Problemi, le t\u00eb flasim hapur, \u00ebsht\u00eb programi Midjourney!<\/p>\n<p>Midjourney p\u00ebrdor inteligjenc\u00ebn artificiale p\u00ebr t\u00eb dekoduar gjuh\u00ebn njer\u00ebzore (t\u00eb shkruar apo t\u00eb folur) dhe krijon korrespondenc\u00ebn vizuale p\u00ebr \u00e7far\u00ebdolloj teksti t\u00eb shkruar. Jason Alleni e p\u00ebrdori p\u00ebr t\u00eb vizualizuar nj\u00eb \u201cskript\u00eb\u201d rreth nj\u00eb skene t\u00eb operave n\u00eb hap\u00ebsire. Edhe pse \u201cskripta\u201d k\u00ebrkoi muaj t\u00eb t\u00ebr\u00eb pun\u00eb k\u00ebrkimore dhe p\u00ebrsosje linguistike, gjeneruesi i v\u00ebrtet\u00eb i Th\u00e8atre d\u2019Opera Spatial \u00ebsht\u00eb Midjourney. Shum\u00eb studiues dhe amator\u00eb t\u00eb arteve pamore jan\u00eb t\u00eb bindur se kjo vep\u00ebr \u00ebsht\u00eb mashtrim dhe autori i saj mashtrues. Jason Alleni mendon t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn. K\u00ebndv\u00ebshtrimi personal, origjinal dhe unik i autorit t\u00eb \u201cskript\u00ebs\u201d mjafton q\u00eb punimi t\u00eb klasifikohet si art, edhe pse i gjeneruar nga inteligjenca artificiale. Kjo e fundit ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb vet\u00ebm me teknik\u00ebn apo me mjetet e v\u00ebna n\u00eb p\u00ebrdorim prej krijuesit.<\/p>\n<p>Tashm\u00eb, organizator\u00ebt dhe kurator\u00ebt e ekspozimeve t\u00eb arteve pamore kujdesen t\u00eb b\u00ebjn\u00eb t\u00eb qart\u00eb q\u00ebndrimin e tyre: fotografit\u00eb apo pikturat e gjeneruara nga inteligjenca artificiale nuk jan\u00eb pjes\u00eb e arteve t\u00eb bukura dhe nuk mund t\u00eb ekspozohen si t\u00eb tilla.<\/p>\n<p>Impakti i Inteligjenc\u00ebs Artificiale nuk shihet vet\u00ebm n\u00eb artet e bukura. N\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb vit kalendarik, 2022-2023, nj\u00eb s\u00ebr\u00eb profesionesh t\u00eb tjera po vihen n\u00eb pik\u00ebpyetje.<\/p>\n<p>P\u00ebrkthyesit simultan\u00eb apo dubluesit e materialeve audio-vizive u ndesh\u00ebn me nj\u00eb program t\u00eb ri p\u00ebrkthimi simultan, hedhur n\u00eb p\u00ebrdorim gjat\u00eb k\u00ebsaj jave. Inteligjenca artificiale p\u00ebrkthen diskursin e nj\u00eb personi nga nj\u00eb gjuh\u00eb n\u00eb tjetr\u00ebn duke p\u00ebrshtatur l\u00ebvizjen e buz\u00ebve t\u00eb tij me fonetik\u00ebn e gjuh\u00ebs s\u00eb p\u00ebrkthyer. E gjith\u00eb kjo n\u00eb koh\u00eb reale. P\u00ebr shembull, Donald Trump \u00ebsht\u00eb duke dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb konferenc\u00eb p\u00ebr shtyp n\u00eb anglisht, transmetuar drejtp\u00ebrs\u00ebdrejti nga CNN-i. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, n\u00eb Rai Uno ai flet po \u201clive\u201d dhe n\u00eb italisht. P\u00ebrshtatja e l\u00ebvizjes s\u00eb buz\u00ebve t\u00eb tij p\u00ebrmes Inteligjenc\u00ebs Artificiale me fonetik\u00ebn e gjuh\u00ebs italiane, b\u00ebn t\u00eb besuesh\u00ebm perceptimin se Donald Trumpi po flet n\u00eb italisht. E nj\u00ebjta gj\u00eb edhe me Charle de Gaullein q\u00eb duket se popullit francez i adresohej n\u00eb gjermanisht.<\/p>\n<p>Ka nj\u00eb risk real q\u00eb p\u00ebrkthyesit simultan\u00eb dhe dubluesit e filmave apo serive (mbi t\u00eb gjitha t\u00eb Netflix-it) t\u00eb b\u00ebhen t\u00eb panevojsh\u00ebm n\u00eb treg. Edhe pse ata besojn\u00eb se profesionalizmi i p\u00ebrkthyesve t\u00eb talentuar nuk mund t\u00eb barazohet me inteligjenc\u00ebn artificale.<\/p>\n<p>K\u00ebto shqet\u00ebsime jan\u00eb reale, por \u2026 sigurisht q\u00eb ka nj\u00eb \u201cpor\u201d!<\/p>\n<p>Inteligjenca artificiale q\u00eb po rrezikon shuarjen e disa prej profesioneve m\u00eb t\u00eb vlefshme, realisht \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb prej dimensioneve t\u00eb automatizimit. Proces ky q\u00eb zhvillohet prej disa shekujsh, mbase q\u00eb nga industrializimi.<\/p>\n<p>Automatizimi ishte dhe mbetet kusht i domosdosh\u00ebm p\u00ebr rritjen e produktivitetit, menaxhimin efektiv t\u00eb koh\u00ebs, shmangien e rrezikut t\u00eb uljes s\u00eb cil\u00ebsis\u00eb nga p\u00ebrs\u00ebritja rutinore e proceseve. Ai \u00ebsht\u00eb parakusht p\u00ebr zhvillimin personal apo social ngaq\u00eb zvog\u00eblon koh\u00ebn e shpenzuar me procese repetitive dhe zmadhon koh\u00ebn cil\u00ebsore.<\/p>\n<p>P\u00ebrse ky dimension i automatizimit shkakton kaq shum\u00eb panik?<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb e dukshme se dija (mbledhja dhe p\u00ebrpunimi i informacioneve teorike dhe praktike rreth nj\u00eb subjekti t\u00eb caktuar) \u00ebsht\u00eb Google-zuar dhe Wikipedia-zuar. Algoritmizimi i dijes ushtrohet n\u00eb nj\u00eb rrjet virtual horizontal, d.m.th. pa struktura hierarkike. T\u00eb rinjve t\u00eb gjenerat\u00ebs Y dhe Z, monopolizimi i dijeve teorike dhe praktike nga autoritete t\u00eb konfirmuara, u duket di\u00e7ka totalisht \u201cartificiale\u201d dhe leht\u00ebsisht e z\u00ebvend\u00ebsueshme.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebto kushte, inteligjenca artificiale si automatizim i dijes horizontale, kryen funksionin e saj t\u00eb shmangies s\u00eb koh\u00ebs s\u00eb shpenzuar me procesin repetitiv t\u00eb k\u00ebrkimit t\u00eb informacionit teorik e praktik n\u00eb Google. Domosdo, ajo vet\u00ebm se i sh\u00ebrben p\u00ebrftimit t\u00eb nj\u00eb kohe cil\u00ebsore q\u00eb duhet kaluar duke i sh\u00ebrbyer mbase nj\u00eb tjet\u00ebr lloji dijeje.<\/p>\n<p>Nj\u00eb lloj dijeje t\u00eb bazuar ndoshta te besimi n\u00eb v\u00ebrtet\u00ebsin\u00eb e perceptimit individual, n\u00eb narrativ\u00ebn personale q\u00eb ka forca t\u00eb formalizohet si unike? Me vet\u00ebdijen e plot\u00eb se nuk i mungon informacioni? Nj\u00eb lloj dije e ngjashme me at\u00eb t\u00eb skriptit unik t\u00eb Jason Allenit?<\/p>\n<p>Aq m\u00eb tep\u00ebr nuk ka vend p\u00ebr panik, kjo form\u00eb e dijes nuk \u00ebsht\u00eb as krejt\u00ebsisht e re dhe as krejt\u00ebsisht e panjohur. N\u00eb form\u00ebsimin e saj, nuk dalim nga ndonj\u00eb err\u00ebsir\u00eb metafizike.<\/p>\n<p>Henri Bergsoni ka dedikuar nj\u00eb korpus gjigant filozofik k\u00ebsaj lloj dijeje. E quante \u201cintuit\u00eb\u201d, \u201cforc\u00eb krijuese\u201d ose \u201cmendim q\u00eb kap l\u00ebvizjen\u201d ose \u201c\u00c9lan vital\u201d. Procesin p\u00ebr t\u00eb arritur te materializimi i k\u00ebsaj lloj dijeje, Bergsoni e quante \u201cEvolucion krijues\u201d n\u00eb kund\u00ebrshtim me darvinizmin dhe seleksionimin natyror n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb m\u00eb t\u00eb fortit.<\/p>\n<p>Mundet q\u00eb inteligjenca artificiale, m\u00eb shum\u00eb sesa nj\u00eb rrezik, t\u00eb jet\u00eb mjet q\u00eb mund\u00ebson evolucionin krijues.<br \/>\n\u201cTh\u00e9\u00e2tre D\u2019op\u00e9ra Spatial\u201d \u2013 imazhi i krijuar nga Midjourney, sipas k\u00ebrkes\u00ebs s\u00eb Jason M. Allenit<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga: Donika \u00c7api Tabloja titullohet Th\u00e8atre d\u2019Opera Spatial. Edhe pse ka zgjedhur ta titulloj\u00eb n\u00eb fr\u00ebngjisht, autori \u00ebsht\u00eb amerikan. Quhet Jason Allen, me profesion \u00ebsht\u00eb<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":18306,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"class_list":["post-18305","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18305","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18305"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18305\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/18306"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18305"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18305"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18305"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}