{"id":28306,"date":"2024-03-12T11:48:52","date_gmt":"2024-03-12T10:48:52","guid":{"rendered":"https:\/\/indeks.mk\/?p=28306"},"modified":"2024-03-12T11:48:52","modified_gmt":"2024-03-12T10:48:52","slug":"32-vjet-nga-vdekja-e-martin-camajt","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/?p=28306","title":{"rendered":"32 vjet nga vdekja e Martin Camajt"},"content":{"rendered":"<p>Sot b\u00ebhen 32 vjet nga vdekja e shkrimtarit dhe albanologut shqiptar, Martin Camaj n\u00eb Munih. K\u00ebrkimet akademike t\u00eb Camajt u p\u00ebrqendruan n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe dhe dialektet, n\u00eb ve\u00e7anti t\u00eb atyre n\u00eb Italin\u00eb jugore.<\/p>\n<p>Veprimtaria e tij letrare n\u00eb harkun 45 vje\u00e7ar ka disa shkall\u00eb zhvillimi. Ai e nisi me poezin\u00eb, zhan\u00ebr mbas t\u00eb cilit i mbeti besnik gjith\u00eb jet\u00ebn, kurse gjat\u00eb viteve t\u00eb fundit u p\u00ebrqendrua shum\u00eb te proza.<\/p>\n<p>Martini u lind n\u00eb Dushman t\u00eb Dukagjinit m\u00eb 13 korrik 1927 n\u00eb vendin e quajtur Telum\u00eb. Dat\u00eblindja 1925 duket t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb gabim shtypi. Vendlindja e tij \u00ebsht\u00eb \u201c\u2026 n\u00eb nj\u00eb vis t\u00eb eg\u00ebr, \u2018ku s\u2019ka shkel\u00eb kurr\u00eb kamba e kalit\u2019, kaq i thyesh\u00ebm asht\u00eb ky vend\u201d, sipas vet\u00eb Martinit.<\/p>\n<p>N\u00eb vendlindje kaloi dhjet\u00eb vitet e para t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij. Nis t\u00eb fitoj\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb autodidakte njohurit\u00eb e para n\u00eb shkrim e lexim shqip dhe matematik\u00eb. Kjo gj\u00eb do t\u2019i binte n\u00eb sy ish-pag\u00ebzuesit P. David Pep\u00ebs OFM, duke e nxitur t\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsoj\u00eb pran\u00eb instancave eprore n\u00eb Shkod\u00ebr q\u00eb t\u00eb nd\u00ebrmerrnin p\u00ebrpjekje p\u00ebr arsimimin dhe p\u00ebrgatitjen \u2013 pse jo \u2013 p\u00ebr meshtari.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1935 vendoset p\u00ebrfundimisht n\u00eb Shkod\u00ebr dhe fillon t\u00eb marr\u00eb arsim t\u00eb rregullt pran\u00eb kolegjit jezuit \u201cXaverianum\u201d, ku do kalonte edhe tuberkulozin. Rektor i kolegjit at\u00ebbot\u00eb qe P. Giuseppe Valentini SJ, prej t\u00eb cilit m\u00ebsojm\u00eb se arsimin fillor 5 vje\u00e7ar e kishte p\u00ebrfunduar n\u00eb 4 vjet.<\/p>\n<p>Pes\u00eb vitet n\u00eb vijim ai ndoqi rregullisht gjimnazin, gj\u00eb q\u00eb i dha t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb vijuar studimet n\u00eb liceun klasik t\u00eb kolegjit. I ati vdes pak vite pasi Martini i vog\u00ebl u fut n\u00eb kolegj.<\/p>\n<p>Studimet detyrohet t\u2019i nd\u00ebrpres\u00eb n\u00eb vitin e tret\u00eb, m\u00eb 1946 \u2013 mbas mbylljes s\u00eb instituteve fetare t\u00eb Shkodr\u00ebs. Ai themeloi n\u00eb Prekal shkoll\u00ebn ku veproi si m\u00ebsues i vet\u00ebm deri m\u00eb 1948.<\/p>\n<p>Camaj merrte pjes\u00eb n\u00eb rezistenc\u00ebn kund\u00ebr partizan\u00ebve komunist\u00eb me \u00e7et\u00ebn e kapiten Gjon Destanisht\u00ebs dhe n\u00eb gusht qe i detyruar me jetuar n\u00eb ilegalitet derisa ia arriti me ik\u00eb n\u00eb Jugosllavi bashk\u00eb me At Daniel Gje\u00e7ajn OFM dhe grupin e p\u00ebrb\u00ebr\u00eb prej 36 vetash. K\u00ebshtu nuk pati m\u00eb rast t\u00eb kontaktoj\u00eb me familjen, nj\u00eb v\u00eblla i tij b\u00ebri 30 vjet burg. Kryen p\u00ebr tre muaj nj\u00eb kurs intensiv p\u00ebr m\u00ebsuesin\u00eb n\u00eb Pej\u00eb (1 korrik \u2013 30 shtator 1949), mandej punon nj\u00eb vit (1949-\u201950) m\u00ebsues n\u00eb Tuz n\u00eb shkoll\u00ebn \u201cMahmut Lekiq\u201d.<\/p>\n<p>Viti 1950 e gjen Martinin n\u00eb Beograd ku u regjistrua n\u00eb universitetin e kryeqytetit jugosllav. Diplomohet pas pes\u00eb vitesh m\u00eb 2 korrik 1955 duke dh\u00ebn\u00eb provime diplome n\u00eb deg\u00ebn e filologjis\u00eb romane me fusha kryesore gjuh\u00eb dhe let\u00ebrsi italiane. N\u00eb qershor 1951 martohet n\u00eb fillim ne bashki, mandej ne kish\u00ebn ortodokse e m\u00eb pas at\u00eb katolike me m\u00ebsuesen Nina Bogdanoviq.<\/p>\n<p>Pas mbylljes s\u00eb studimeve n\u00eb Beograd, Camaj p\u00ebrgatitet p\u00ebr formimin pasuniversitar n\u00eb albanologji pran\u00eb fakultetit filozofik t\u00eb Univ. t\u00eb Sarajev\u00ebs, i udh\u00ebhequr nga albanologu prof. Henrik Bari\u00e7 \u2013 kryetar i Institutit Albanologjik n\u00eb Sarajev\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb bashk\u00ebpunim me t\u00eb dhe me mentorin e dyt\u00eb prof. Rikard Kuzhmi\u00e7 vendos t\u00eb promovoj\u00eb n\u00eb filologji duke p\u00ebrzgjedhur si tem\u00eb doktorate \u201cGjuha e Gjon Buzukut\u201d. K\u00ebrkesa p\u00ebrkat\u00ebse e mentor\u00ebve t\u00eb tij miratohet prej k\u00ebshillit shkencor t\u00eb atij fakultet n\u00eb mbledhjen q\u00eb u mbajt m\u00eb 16 shkurt 1956.<\/p>\n<p>Po at\u00eb vit, duke par\u00eb sh\u00ebndetin n\u00eb r\u00ebnie t\u00eb profesorit dhe gjendjen e r\u00ebnduar n\u00eb Republik\u00ebn Federale, vajti n\u00eb Itali (t\u00eb pakt\u00ebn qysh m\u00eb 20 shtator t\u00eb \u201956s) ku e shoqja nga s\u00ebmundja detyrohet t\u00eb heq\u00eb nj\u00eb veshk\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00ebn mentoratin e Koliqit m\u00eb 15 mars 1960 mbron me vler\u00ebsime maksimale pran\u00eb Universitetit te Rom\u00ebs, tez\u00ebn e doktorat\u00ebs mbi \u201cMesharin\u201d e Gjon Buzukut, e cila u botua po at\u00eb vit si botim i revist\u00ebs \u201cSh\u00eajzat\u201d (q\u00eb e redaktonte tash tre vite dhe do ta b\u00ebnte deri m\u00eb 1971) n\u00ebn titullin: Il Mesale di Gjon Buzuku. Contributi linguistici allo studio della genesi.<\/p>\n<p>Ndarja p\u00ebrfundimtare me Martinin ndodh n\u00eb vitin 1968, dhe mbas k\u00ebsaj date Nina kthehet n\u00eb Milano ku do t\u00eb jetoj\u00eb deri n\u00eb n\u00ebntor t\u00eb vitit 1987. Prej 1965 deri n\u00eb 1971 qen\u00eb vitet vendimtare p\u00ebr konsolidimin e vatr\u00ebs albanologjike duke e v\u00ebshtruar si fush\u00eb komplekse t\u00eb k\u00ebrkimit shkencor.<\/p>\n<p>M\u00eb 1969 martohet me Erik\u00ebn, me t\u00eb cil\u00ebn nuk do kishte f\u00ebmij\u00eb. M\u00eb dt. 16 korrik 1971 merr em\u00ebrimin si profesor joordinar n\u00eb albanologji, nd\u00ebrsa m\u00eb 14 shtator 1978 em\u00ebrohet ordinar me marr\u00ebdh\u00ebnie pun\u00ebsimi t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm, m\u00eb 30 shtator 1990 lirohet nga detyra si profesor i merituar. Jetoi n\u00eb Lenggries, vend q\u00eb i kujtonte trojet ku kishte lind\u00eb. Vdes m\u00eb 12 mars t\u00eb vitit 1992 n\u00eb Munih.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb thuajse n\u00eb t\u00eb gjitha antologjit\u00eb dhe veprat ku flitet p\u00ebr shkrimtar\u00ebt shqiptar\u00eb. K\u00ebrkimet akademike t\u00eb Camajt u p\u00ebrqendruan n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe dhe dialektet, n\u00eb ve\u00e7anti t\u00eb atyre n\u00eb Italin\u00eb jugore. Veprimtaria e tij letrare n\u00eb harkun 45 vje\u00e7ar ka disa shkall\u00eb zhvillimi. Ai e nisi me poezin\u00eb, zhan\u00ebr mbas t\u00eb cilit i mbeti besnik gjith\u00eb jet\u00ebn, kurse gjat\u00eb viteve t\u00eb fundit u p\u00ebrqendrua shum\u00eb tek proza.<\/p>\n<p>V\u00ebllimi i tij i par\u00eb me varg klasik \u201cNji fyell nd\u00ebr male\u201d, Prishtin\u00eb 1953 (Nj\u00eb fyell nd\u00ebr male), dhe \u201cK\u00e2nga e v\u00ebrrinit\u201d, Prishtin\u00eb 1954 (K\u00ebnga e l\u00ebndinave), u frym\u00ebzuan nga banor\u00ebt e zonave ku lindi, mal\u00ebsor\u00ebt e veriut, mbas t\u00eb cil\u00ebve q\u00ebndroj shum\u00eb i af\u00ebrt shpirt\u00ebrisht edhe mbas shum\u00eb e shum\u00eb viteve n\u00eb m\u00ebrgim dhe pamund\u00ebsia p\u00ebr t\u2019u kthyer.<\/p>\n<p>K\u00ebto u ndoq\u00ebn nga \u201cDjella\u201d, Rom\u00eb 1958, nj\u00eb novel\u00eb me disa vargje mbi dashurin\u00eb e nj\u00eb m\u00ebsuesi me nj\u00eb vajz\u00eb t\u00eb re. P\u00ebrmbledhja e poezive \u201cLegjenda\u201d, Rom\u00eb 1964 dhe \u201cLirika mes dy moteve\u201d, Munich 1967, kishte disa poezi nga \u201cK\u00e2nga e v\u00ebrrinit\u201d, q\u00eb u ribotuan n\u00eb \u201cPoezi\u201d 1953-1967, Munich 1981.<\/p>\n<p>Vargu i pjekur i Camajt reflekton ndikimin e l\u00ebvizjes hermetike t\u00eb poetit italian Giuseppe Ungaretti. Karakteret metaforike dhe simbolike t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb tij rriten me koh\u00ebn, si\u00e7 ndodh edhe me rangun e temave poetike t\u00eb tij.<\/p>\n<p>Nj\u00eb p\u00ebrzgjedhje e poezive t\u00eb tij u p\u00ebrkthye n\u00eb gjuh\u00ebn angleze nga Leonard Fox n\u00eb v\u00ebllimet \u201cSelected Poetry\u201d, New York 1990 (Poezi t\u00eb zgjedhura), dhe \u201cPalimpsest\u201d, Munich &#038; New York 1991.\/KosovaPress\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sot b\u00ebhen 32 vjet nga vdekja e shkrimtarit dhe albanologut shqiptar, Martin Camaj n\u00eb Munih. K\u00ebrkimet akademike t\u00eb Camajt u p\u00ebrqendruan n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe dhe<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":28307,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"class_list":["post-28306","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28306","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28306"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28306\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/28307"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28306"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28306"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28306"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}