{"id":5306,"date":"2023-05-05T15:01:44","date_gmt":"2023-05-05T13:01:44","guid":{"rendered":"https:\/\/indeks.mk\/?p=5306"},"modified":"2023-05-05T15:01:44","modified_gmt":"2023-05-05T13:01:44","slug":"shkencetarja-shqiptare-ne-krye-te-kerkimeve-per-kuren-kunder-kancerit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/?p=5306","title":{"rendered":"Shkenc\u00ebtarja shqiptare, n\u00eb krye t\u00eb k\u00ebrkimeve p\u00ebr kur\u00ebn kund\u00ebr kancerit"},"content":{"rendered":"<p>Kjo \u00ebsht\u00eb historia e Eneda Tosk\u00ebs, shkenc\u00ebtares nga Vlora q\u00eb prej gati 20 vjet\u00ebsh jeton dhe punon n\u00eb SHBA si asistent-profesoresh\u00eb e onkologjis\u00eb tek Universiteti Johns Hopkins, shkolla m\u00eb e madhe e mjek\u00ebsis\u00eb, ku \u00ebsht\u00eb edhe shkenc\u00ebtare dhe ka laboratorin e saj. Dit\u00ebt e fundit Dr. Eneida u nderua me \u00e7mimin p\u00ebr kontributet e jasht\u00ebzakonshme si k\u00ebrkuese shkencore e re p\u00ebr k\u00ebrkimet p\u00ebr luft\u00ebn kund\u00ebr kancerit.<\/p>\n<p>Dr. Eneda tregoi p\u00ebr gazetaren Rudina Xhunga rrug\u00ebtimin e saj nga Vlora p\u00ebr n\u00eb Nju-Jork p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb shkenc\u00ebtare. Ndon\u00ebse nuk donte t\u00eb ikte nga Vlora, sepse si adoleshente jet\u00ebn e kishte krijuar n\u00eb qytetin e zemr\u00ebs, duket se rrug\u00ebtimi drejt Amerik\u00ebs i hapi dyer t\u00eb reja n\u00eb fush\u00ebn ku ajo gjeti veten, at\u00eb t\u00eb shkenc\u00ebs, p\u00ebr studimin e biologjis\u00eb dhe gjenetik\u00ebs s\u00eb kancerit t\u00eb gjirit.<\/p>\n<p>\u201cUn\u00eb kam ikur nga Vlora q\u00eb n\u00eb mosh\u00ebn 15-vje\u00e7are, at\u00ebher\u00eb kur erdha p\u00ebr n\u00eb SHBA. Erdha n\u00eb SHBA pasi prind\u00ebrit fituan lotarin\u00eb amerikane n\u00eb vitin 2002. Un\u00eb n\u00eb fakt desha t\u00eb rri n\u00eb Vlor\u00eb, ishte jeta shum\u00eb e bukur, kisha plazhin af\u00ebr, kisha shoq\u00ebrin\u00eb time, isha nj\u00eb adoleshente q\u00eb m\u00eb p\u00eblqente shkolla \u201cAli Demi\u201d, ku b\u00ebra gjimnazin. Un\u00eb nuk desha t\u00eb iki nga Vlora, por prind\u00ebrit desh\u00ebn nj\u00eb t\u00eb ardhme me t\u00eb mir\u00eb p\u00ebr ne. Sakrifikuan pun\u00ebn e tyre, t\u00eb ardhmen e tyre n\u00eb Shqip\u00ebri se ishte m\u00eb e mir\u00eb p\u00ebr ta se kjo n\u00eb Amerik\u00eb. N\u00eb Amerik\u00eb luftova shum\u00eb q\u00eb t\u00eb krijoja shoq\u00ebri t\u00eb re, t\u00eb m\u00ebsoja gjuh\u00ebn. Dhe takimi i par\u00eb me shkenc\u00ebn filloi n\u00eb universitet. Nj\u00eb profesor dalloi te mua nj\u00eb shk\u00ebndij\u00eb q\u00eb mund t\u00eb b\u00ebhesha shkenc\u00ebtare. Pas punimeve, projekteve n\u00eb universitet, vazhdova edhe doktoratur\u00ebn p\u00ebr biologji, gjenetik\u00eb dhe p\u00ebr kacerin. P\u00ebr kancerin sepse \u00ebsht\u00eb tem\u00eb sensitive p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb ne. Prind\u00ebrit sakrifikuan shum\u00eb p\u00ebr mua.<\/p>\n<p>Ata ishin shtysa ime e par\u00eb, m\u00eb dhan\u00eb mund\u00ebsin\u00eb q\u00eb t\u00eb b\u00ebja shkollimin n\u00eb universitetet m\u00eb t\u00eb mira, me fondet e tyre, por edhe un\u00eb punoja 3 pun\u00eb. Un\u00eb jam asistent-profesore e onkologjis\u00eb tek Universiteti Johns Hopkins, shkolla e mjek\u00ebsis\u00eb ku jam shkenc\u00ebtare dhe investigatore n\u00eb laboratorin tim, ku trajnoj nj\u00eb grup shkenc\u00ebtar\u00ebsh q\u00eb studiojn\u00eb biologjin\u00eb dhe gjenetik\u00ebn e kancerit t\u00eb gjirit me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb zbulojn\u00eb kura t\u00eb reja q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsojn\u00eb e zgjasin jet\u00ebn a pacienteve me k\u00ebt\u00eb tumor. Un\u00eb kam kryer shkoll\u00ebn e lart\u00eb bachelor n\u00eb biologji dhe kimi nga Nazareth College of Rochester cum laude, dhe masterin n\u00eb Universitin e Buffalo n\u00eb New York magna cum laude, dhe kam mbaruar doktoratur\u00ebn p\u00ebr gjenetik\u00ebn dhe biologjin\u00eb e kancerit po n\u00eb k\u00ebt\u00eb universitet.<\/p>\n<p>Vazhdova trajnimin e postdoktoratur\u00ebs n\u00eb kurat e fundit t\u00eb kancerit t\u00eb gjirit tek insituti i kancerit m\u00eb i vjet\u00ebr n\u00eb bot\u00eb, Memorial Sloan Kettering Cancer Center kur u trajnova me mentorin dhe shkenc\u00ebtarin me fam\u00eb bot\u00ebrore p\u00ebr kurat kund\u00ebr kancerit t\u00eb gjirit, Jose Baselga. Aty ngjita shkall\u00ebt n\u00eb senior scientist dhe ne 2021-shin hapa laboratorin tim si shkenc\u00ebtare e pavarur te Universiteti Johns Hopkins. Kam marr\u00eb shum\u00eb nderime dhe \u00e7mime. Nd\u00ebr k\u00ebta \u00ebsht\u00eb titulli Next Generation Star (Ylli i Gjenerat\u00ebs s\u00eb re p\u00ebr kancer) 2021, i organizat\u00ebs shkencore American Association for Cancer Research, Breast Cancer Alliance Young Investigator A\u00ebard, dhe disa grante prestigjioze nga Instituti i Sh\u00ebndetit Federal n\u00eb SHBA. S\u00eb fundmi mora \u00e7mimin p\u00ebr kontributin e jasht\u00ebzakonsh\u00ebm n\u00eb luft\u00ebn ndaj kancerit. Ishte nder i madh q\u00eb nuk e prisja. Ishte nj\u00eb vler\u00ebsimin i madh q\u00eb u behej shkenc\u00ebtar\u00ebve t\u00eb rinj p\u00ebr pun\u00ebn q\u00eb b\u00ebjn\u00eb ata n\u00eb rangun nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u201d, vazhdoi ajo rr\u00ebfimin e saj.<\/p>\n<p>Eneda tregoi nd\u00ebr t\u00eb tjera tri llojet e kancerit t\u00eb gjirit dhe u b\u00ebri thirrje grave q\u00eb \u00e7do vit t\u00eb b\u00ebjn\u00eb mamografi, duke shp\u00ebtuar k\u00ebshtu jet\u00ebn e tyre nga ndonj\u00eb rrezik, para se t\u00eb jet\u00eb von\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cNe studiojm\u00eb at\u00eb q\u00eb quhet kanceri i gjirit estrogjen pozitiv. Nuk studiojm\u00eb at\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb lokal, sepse ai \u00ebsht\u00eb 99% i kuruesh\u00ebm. Kanceri i gjirit ka tri lloje, i pari estrogjen pozitiv q\u00eb varet nga estrogjeni p\u00ebr rritjen dhe zhvillimin dhe prandaj kura p\u00ebr k\u00ebt\u00eb kancer jan\u00eb trajtime q\u00eb e luftojn\u00eb estrogjenin. I dyti, i cili p\u00ebrb\u00ebn 70% t\u00eb tumoreve \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb varet nga nj\u00eb gjen q\u00eb quhet Her2 dhe ka kura kund\u00ebr Her2 p\u00ebr ket\u00eb lloj tumori. \u00cbsht\u00eb dhe lloji i tret\u00eb i cili \u00ebsht\u00eb negativ nga estrogjenit dhe Her2, ky \u00ebsht\u00eb ai me prognoz\u00ebn m\u00eb t\u00eb keqe, sepse ngaq\u00eb nuk ka disa \u201cmbret\u00ebr\u201d q\u00eb jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr zhvillimin e tij, kimioterapia dhe radiocioni vazhdojn\u00eb ende t\u00eb jen\u00eb kurat. U b\u00ebj thirrje grave mbi mosh\u00ebn 40 vje\u00e7 q\u00eb t\u00eb shkojn\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb mamografi \u00e7do vit, ultrasound apo eko. K\u00ebto shp\u00ebtojn\u00eb jet\u00eb. N\u00ebse kapen n\u00eb fillim, kur ai \u00ebsht\u00eb lokal, ai \u00ebsht\u00eb i kuruesh\u00ebm. Edhe n\u00eb raste kur \u00ebsht\u00eb p\u00ebrhapur jasht\u00eb gjirit, me kimioterapi, apo trajtime me ila\u00e7e ne kemi arritur t\u2019ua zgjasim jet\u00ebn pacient\u00ebve me nj\u00eb apo dy dekada\u201d.\/living<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kjo \u00ebsht\u00eb historia e Eneda Tosk\u00ebs, shkenc\u00ebtares nga Vlora q\u00eb prej gati 20 vjet\u00ebsh jeton dhe punon n\u00eb SHBA si asistent-profesoresh\u00eb e onkologjis\u00eb tek Universiteti<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[50],"tags":[],"class_list":["post-5306","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kuriozitete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5306","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5306"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5306\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5306"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5306"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5306"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}