{"id":5939,"date":"2023-05-11T14:54:17","date_gmt":"2023-05-11T12:54:17","guid":{"rendered":"https:\/\/indeks.mk\/?p=5939"},"modified":"2023-05-11T14:54:17","modified_gmt":"2023-05-11T12:54:17","slug":"ja-si-perfunduan-armet-e-skenderbeut-ne-vjene","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/?p=5939","title":{"rendered":"Ja si p\u00ebrfunduan arm\u00ebt e Sk\u00ebnderbeut n\u00eb Vjen\u00eb"},"content":{"rendered":"<p>Historia e arm\u00ebve sipas Leo Alexander Freundlich<\/p>\n<p>Historin\u00eb se si arm\u00ebt p\u00ebrfunduan n\u00eb Vjen\u00eb e jep konsulli i Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb Austri gjat\u00eb Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Zogut, Leo Alexander Rfeundlich.<\/p>\n<p>N\u00eb Arkivin e Shtetit n\u00eb dosjen e Sk\u00ebnderbeut gjendet nj\u00eb shkrim ku tregohet historia e udh\u00ebtimit t\u00eb tij. Artikulli i Freundlish, nj\u00eb njeri i pasionuar pas historis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, p\u00ebrdor rr\u00ebfimin e drejtorit t\u00eb mbledhjeve t\u00eb Muzeut Historik t\u00eb Vjen\u00ebs p\u00ebr t\u00eb treguar t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn e arm\u00ebve t\u00eb Sk\u00ebnderbeut.<\/p>\n<p>Sipas tij, p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb k\u00ebto objekte jan\u00eb p\u00ebrmendur n\u00eb vitin 1578.<\/p>\n<p>M\u00eb 15 tetor t\u00eb k\u00ebtij viti, Mario Sforza, duka i Urbinos, i shkruan nj\u00eb let\u00ebr arqiduk\u00ebs Ferdinand, ku i thot\u00eb se do t\u2019i d\u00ebrgoj\u00eb atij arm\u00ebt e Sk\u00ebnderbeut, dhe t\u00eb v\u00ebllait t\u00eb tij.<\/p>\n<p>Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fakt q\u00eb d\u00ebshmon se mes arqiduk\u00ebs dhe Mario Sforzas jan\u00eb k\u00ebmbyer shum\u00eb letra. M\u00eb 15 maj 1579 arqiduka i Tirolit i shkruante duk\u00ebs s\u00eb Urbinos, Maroi Sforza, dhe e fal\u00ebnderon p\u00ebr arm\u00ebt e Sk\u00ebnderbeut dhe p\u00ebr t\u00eb tjerat q\u00eb do t\u2019i binin n\u00eb dor\u00eb.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa p\u00ebr her\u00eb t\u00eb dyt\u00eb k\u00ebto arm\u00eb p\u00ebrmenden n\u00eb nj\u00eb let\u00ebr t\u00eb duk\u00ebs Von Arescot, e shkruar me 25 korrik 1588, ku flitet p\u00ebr arm\u00ebt e tjera t\u00eb Sk\u00ebnderbeut. N\u00eb inventarin e vitit 1585 k\u00ebto objekte nuk ishin t\u00eb sh\u00ebnuara ende.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa n\u00eb inventarin e vitit 1593 sh\u00ebnohet: \u201cN\u00eb flet\u00ebn 69, dy shpata dhe elmi i Gjergj Sk\u00ebnderbeut\u201d.<\/p>\n<p>Prej k\u00ebtyre shkresave dhe inventarit mund t\u00eb konstatohet leht\u00eb se elmi dhe dy shpatat e Sk\u00ebnderbeut kan\u00eb r\u00ebn\u00eb n\u00eb dor\u00eb t\u00eb arqiduk\u00ebs Ferdinand midis vitit 1588-1593 n\u00ebp\u00ebrmjet duk\u00ebs Mario Sforza t\u00eb Urbinos dhe t\u00eb duk\u00ebs Arescot.<\/p>\n<p>Ekzakt\u00ebsisht n\u00eb inventarin e vitit 1596, faqe 321, jan\u00eb p\u00ebrmendur dhe sh\u00ebnuar elmi nr. 71 (127) dhe dy shpatat nr.92 (145) dhe 345 (550).<\/p>\n<p>Aty sh\u00ebnohet: \u201cGeorge Skanderbeg: nj\u00eb elm i bardh\u00eb me rrafshe t\u00eb arta sip\u00ebr nj\u00eb kok\u00eb dhie e art\u00eb me dy brir\u00eb, dhe dy shpata, nj\u00ebra me nj\u00eb dorez\u00eb prej l\u00ebkure, e cila nga pesha e r\u00ebnd\u00eb dhe prej shenjave t\u00eb gjakut q\u00eb duken ende, ngjan m\u00eb e madh\u00ebrishme, nd\u00ebrsa tjetra \u00ebsht\u00eb me nj\u00eb dorez\u00eb kadife ku \u00ebsht\u00eb sh\u00ebnuar emri i Sk\u00ebnderbeut.<\/p>\n<p>N\u00eb inventarin e pikturave t\u00eb sekretarit privat Schrewnchk t\u00eb titulluar \u201cArmamentarium heroicum\u201d t\u00eb vitit 1601, ne shohim n\u00eb tablon\u00eb 16, Sk\u00ebnderbeun me elmin nr.71 (127) dhe me shpat\u00ebn nr.345 (550), ku shkruhet: N\u00eb nj\u00eb korniz\u00eb me ornamente t\u00eb shumta rrin\u00eb n\u00eb k\u00ebmb\u00eb Sk\u00ebnderbeu i veshur me nj\u00eb pallto t\u00eb gjat\u00eb me astar l\u00ebkure e mb\u00ebrthyer n\u00eb gjoks me shirita, me kok\u00ebn dhe mjekr\u00ebn e gjat\u00eb kthyer nga krahu i majt\u00eb, ku i duket profili.<\/p>\n<p>N\u00eb krahun e djatht\u00eb ai mban lart shpat\u00ebn e zhveshur nr. 345 (550) dhe posht\u00eb n\u00eb tok\u00eb af\u00ebr k\u00ebmb\u00ebs s\u00eb majt\u00eb q\u00ebndron elmi nr. 71 (127).<\/p>\n<p>N\u00eb kok\u00eb mban nj\u00eb beret\u00eb. Objektet q\u00eb jan\u00eb pikturuar n\u00eb fotografi i ngjajn\u00eb shum\u00eb atyre n\u00eb origjinal q\u00eb ndodhen n\u00eb muzeun e Artit Historik t\u00eb Vjen\u00ebs.<\/p>\n<p>Shihet qart\u00eb q\u00eb k\u00ebto dy objekte njiheshin q\u00eb n\u00eb vitin 1601 si sendet e Sk\u00ebnderbeut. Ja nj\u00eb p\u00ebrshkrim i im\u00ebt mbi dy shpatat e mbi p\u00ebrkrenaren:<\/p>\n<p>N\u00eb sall\u00ebn XXV Nr.71\/127 ndodhet nj\u00eb p\u00ebrkrenare e shtrir\u00eb n\u00eb nj\u00eb piedestal t\u00eb ul\u00ebt, e cila duhet t\u00eb jet\u00eb prer\u00eb si mbas stilit italian. N\u00eb maj\u00eb t\u00eb p\u00ebrkrenares jan\u00eb vendosur kryet dhis\u00eb, por asht fiksue mir\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebrkrenarja p\u00ebrb\u00ebhet prej dy pjes\u00ebve, nj\u00eb pjes\u00eb prej bakri dhe pjesa tjet\u00ebr sip\u00ebr me nj\u00eb cop\u00eb metali buz\u00ebt e secil\u00ebs jan\u00eb zbukuruar me ar.<\/p>\n<p>Syve t\u00eb dhis\u00eb u mungojn\u00eb gur\u00ebt. Akoma duket vendi bosh, i cili t\u00eb jep t\u00eb kuptosh se brenda kan\u00eb qen\u00eb vendosur gur\u00eb. N\u00eb mesin e p\u00ebrkrenares \u00ebsht\u00eb vendosur nj\u00eb rreth prej bakri<\/p>\n<p>. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rreth jan\u00eb shkruar k\u00ebto shkronja: I.N.P.E.RA.TO.RE.BT. Ky shkrim \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u2019u kuptuar \u00e7far\u00eb thot\u00eb.<\/p>\n<p>Deri m\u00eb tani e kan\u00eb deshifruar si: \u201cJesus Nazarenus Principi Emathiae Regi Albaniae Terrori Osmanoru Regi Eperi Benedicat\u201d. Pesha e p\u00ebrkrenares \u00ebsht\u00eb 3000gr.<\/p>\n<p>Kjo p\u00ebrkrenare \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u201cunikum\u201d, i vetmi e i ve\u00e7ant\u00eb q\u00eb gjendet n\u00eb muzeun dhe i p\u00ebrket artit t\u00eb punimit t\u00eb metalit n\u00eb stilin gotik t\u00eb vonsh\u00ebm. P\u00ebrpara s\u00eb gjithave kjo p\u00ebrkrenare n\u00eb pik\u00ebpamjen estetike \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vep\u00ebr e mrekullueshme dhe i ka hije vet\u00ebm nj\u00eb burri t\u00eb fuqish\u00ebm t\u00eb fort\u00eb e me vullnet t\u00eb hekurt.<\/p>\n<p>Shpata q\u00eb ndodhet n\u00eb sall\u00ebn XXVII, rafti V.Nr.345(550) \u00ebsht\u00eb e gjat\u00eb 88.5 cm e gjer\u00eb 57 cm, me dy tehe dhe me nj\u00eb form\u00eb t\u00eb drejt\u00eb dhe n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb kthyer p\u00ebrmban disa shkronja latine. Prej k\u00ebtyre shkronjave lexohen k\u00ebto fjal\u00eb: \u201cHeroi i per\u00ebndis\u00eb, Iskander Beg\u201d.<\/p>\n<p>Doreza \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrb\u00ebr\u00eb prej druri t\u00eb mb\u00ebshtjell\u00eb me l\u00ebkur\u00eb, pesha e k\u00ebsaj shpate asht 1300 gr.<\/p>\n<p>Shpata me dorez\u00eb \u00ebsht\u00eb e veshur me l\u00ebkur\u00eb shagreni, ka nga an\u00ebt e jashtme 4 arabeska t\u00eb thella, tre rripa p\u00ebr hijeshim.<\/p>\n<p>An\u00ebt e jashtme p\u00ebrshkohen prej fildishi dhe n\u00eb an\u00ebt e brendshme shohim disa germa t\u00eb kuqe, t\u00eb cilat jan\u00eb shkruar m\u00eb shekullin e XVI e q\u00eb p\u00ebrmbajn\u00eb emrin \u201cSc\u00ebnderbeg\u201d.<\/p>\n<p>Pesha \u00ebsht\u00eb 600gr dhe pesha e p\u00ebrgjithshme 1900 gr. Kjo shpat\u00eb \u00ebsht\u00eb e sh\u00ebnuar dhe pikturuar n\u00eb librin e sekretarit privat t\u00eb arqiduk\u00ebs s\u00eb Tirolit, Jakob Schrenckh, \u201cArmametarium heroicum\u201d, n\u00eb faqet XVI.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre n\u00eb sall\u00ebn e arm\u00ebve historike t\u00eb muzeut t\u00eb Vjen\u00ebs gjendet dhe nj\u00eb tjet\u00ebr, e cila quhet si nj\u00eb nga shpatat e Gjergj Kastriotit dhe \u00ebsht\u00eb sh\u00ebnuar n\u00eb inventarin mbajtur n\u00eb vitin 1593.<\/p>\n<p>Kjo shpat\u00eb t\u00eb jep t\u00eb besosh nga pesha e r\u00ebnd\u00eb dhe nga gjat\u00ebsia se Kastrioti me nj\u00eb t\u00eb goditur i ndante n\u00eb dy pjes\u00eb trupat e armiqve.<\/p>\n<p>Kjo shpat\u00eb gjendet n\u00eb sallonin XXV, rafti II Nr.92(143), gjat\u00ebsia e saj 121 cm dhe doreza \u00ebsht\u00eb e zbukuruar me ar dhe me l\u00ebkur\u00eb. Pesha e saj \u00ebsht\u00eb 3.2 kg.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Historia e arm\u00ebve sipas Leo Alexander Freundlich Historin\u00eb se si arm\u00ebt p\u00ebrfunduan n\u00eb Vjen\u00eb e jep konsulli i Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb Austri gjat\u00eb Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Zogut,<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[54],"tags":[],"class_list":["post-5939","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-indeks"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5939","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5939"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5939\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5939"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5939"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5939"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}