{"id":8833,"date":"2023-06-09T13:44:36","date_gmt":"2023-06-09T11:44:36","guid":{"rendered":"https:\/\/indeks.mk\/?p=8833"},"modified":"2023-06-09T13:44:36","modified_gmt":"2023-06-09T11:44:36","slug":"pse-kina-po-germon-nje-grope-me-shume-se-10-km-te-thelle-ne-qender-te-tokes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/?p=8833","title":{"rendered":"Pse Kina po g\u00ebrmon nj\u00eb grop\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 10 km t\u00eb thell\u00eb n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb tok\u00ebs?"},"content":{"rendered":"<p>M\u00ebngjesin e s\u00eb mart\u00ebs 30 maj, Kina nisi nj\u00eb projekt t\u00eb ri dhe ambicioz k\u00ebrkimor shkencor, q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me shpimin e nj\u00eb vrime m\u00eb shum\u00eb se 10 kilometra t\u00eb thell\u00eb p\u00ebr t\u00eb studiuar zemr\u00ebn e kores s\u00eb tok\u00ebs.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb qen\u00eb t\u00eb sakt\u00eb, q\u00ebllimi \u00ebsht\u00eb arritja e nj\u00eb thell\u00ebsie prej 11,100 metrash, si\u00e7 raporton agjencia qeveritare e lajmeve Xinuha. Puna e shpimit filloi sakt\u00ebsisht n\u00eb or\u00ebn 11:46, n\u00eb pellgun e madh t\u00eb kullimit t\u00eb Tarim, m\u00eb i madhi n\u00eb bot\u00eb pa dalje (mbi 1 milion kilometra katror\u00eb).<\/p>\n<p>Ai ndodhet n\u00eb ekstremitetin per\u00ebndimor t\u00eb Kin\u00ebs, n\u00eb rajonin autonom Xinjiang, i njohur gjithashtu si Turkestani Lindor. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb zon\u00eb e populluar kryesisht nga grupi etnik ujgur i fes\u00eb islame dhe turqishtfol\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb pushtuar disa her\u00eb titujt e mediave nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr shkak t\u00eb persekutimit nga qeveria q\u00ebndrore.<\/p>\n<p>Por pse Kina vendosi t\u00eb krijonte k\u00ebt\u00eb vrim\u00eb t\u00eb madhe?<\/p>\n<p>Arsyeja, si\u00e7 tregohet, \u00ebsht\u00eb thjesht shkencore. Ne dim\u00eb shum\u00eb pak p\u00ebr shtresat e thella t\u00eb Tok\u00ebs pasi ato jan\u00eb jasht\u00ebzakonisht komplekse p\u00ebr t\u2019u arritur me teknologjit\u00eb q\u00eb kemi. P\u00ebr momentin ne mund t\u00eb kufizohemi n\u00eb eksplorimin e kores s\u00eb tok\u00ebs, guask\u00ebs m\u00eb t\u00eb jashtme, t\u00eb ndar\u00eb n\u00eb koren kontinentale dhe oqeanike.<\/p>\n<p>E para ka nj\u00eb trash\u00ebsi mesatare prej rreth 35 kilometrash, por n\u00eb pikat m\u00eb t\u00eb thella mund t\u00eb kaloj\u00eb edhe 70 kilometra (p\u00ebr shembull n\u00ebn male). Studiuesit kinez\u00eb synojn\u00eb t\u00eb arrijn\u00eb Sistemin Kretak, at\u00eb q\u00eb lidhet me periudh\u00ebn e fundit t\u00eb epok\u00ebs mezozoike, midis 145 dhe 66 milion\u00eb vjet m\u00eb par\u00eb. Kretaku \u00ebsht\u00eb m\u00eb i famsh\u00ebm p\u00ebr zhdukjen e dinosaur\u00ebve jo-zogj, q\u00eb ndodhi n\u00eb fund t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs p\u00ebr shkak t\u00eb r\u00ebnies s\u00eb asteroidit gjigant chicxulub n\u00eb gadishullin aktual Jukatan, Meksik\u00eb.<\/p>\n<p>Si\u00e7 shpjegohet nga Bloomberg, \u00ebsht\u00eb gjithashtu e mundur q\u00eb Kina synon t\u00eb verifikoj\u00eb se cilat burime minerale gjenden n\u00eb thell\u00ebsi t\u00eb m\u00ebdha, por t\u00eb dh\u00ebnat mund t\u00eb p\u00ebrdoren gjithashtu p\u00ebr vler\u00ebsimin e rrezikut mjedisor n\u00eb lidhje me t\u00ebrmetet dhe shp\u00ebrthimet vullkanike.<\/p>\n<p>Arritja e nj\u00eb thell\u00ebsie prej m\u00eb shum\u00eb se 10 kilometrash nuk \u00ebsht\u00eb aspak e leht\u00eb, si\u00e7 shpjegohet n\u00eb Xinuha nga profesor Sun Jinsheng, i akredituar pran\u00eb Akademis\u00eb Kineze t\u00eb Inxhinieris\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cV\u00ebshtir\u00ebsia e projektit t\u00eb shpimit mund t\u00eb krahasohet me nj\u00eb kamion t\u00eb madh q\u00eb udh\u00ebton mbi dy kabllo t\u00eb holl\u00eb \u00e7eliku\u201d, tha eksperti. Mjedisi i ashp\u00ebr i Taklimakan, shkret\u00ebtir\u00ebs m\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb Kin\u00eb, ku ndodhet pellgu i Tarim, e b\u00ebn operacionin edhe m\u00eb t\u00eb komplikuar.<\/p>\n<p>Karakteristikat n\u00ebntok\u00ebsore gjithashtu paraqesin nj\u00eb sfid\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme. P\u00ebr shpimin e tij do t\u00eb p\u00ebrdoren tuba t\u00eb m\u00ebdhenj shpimi q\u00eb peshojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 2000 ton\u00eb. Gjithsej do t\u00eb kryq\u00ebzohen dhjet\u00eb shtresa kontinentale, deri n\u00eb Sistemin Kretak t\u00eb lartp\u00ebrmendur, ve\u00e7an\u00ebrisht i pasur me gips.<\/p>\n<p>Si\u00e7 theksohet nga tekniku Wang Chunsheng, realizimi i k\u00ebtij pusi \u201c\u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje e guximshme p\u00ebr t\u00eb eksploruar territorin e panjohur t\u00eb Tok\u00ebs dhe p\u00ebr t\u00eb zgjeruar kufijt\u00eb e t\u00eb kuptuarit njer\u00ebzor\u201c.<\/p>\n<p>Sado mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebse t\u00eb jet\u00eb, vrima kineze nuk do t\u00eb jet\u00eb m\u00eb e thella e krijuar ndonj\u00ebher\u00eb nga njeriu. Rekordi i deritanish\u00ebm i p\u00ebrket t\u00eb famshmit \u201cKola Superdeep Borehole\u201d q\u00eb ndodhet n\u00eb gadishullin Kola n\u00eb Rusin\u00eb veriper\u00ebndimore.<\/p>\n<p>Puna filloi n\u00eb vitin 1970 dhe rekordi i thell\u00ebsis\u00eb u arrit n\u00eb vitin 1989, n\u00eb 12262 metra n\u00ebn nivelin e detit. Q\u00eb at\u00ebher\u00eb askush nuk ka shkuar m\u00eb thell\u00eb. Projekti u nd\u00ebrpre dhe rifilloi disa her\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb problemeve teknike dhe financimit, derisa u mbyll p\u00ebrfundimisht n\u00eb vitin 2008.<\/p>\n<p>Zbulime interesante u b\u00ebn\u00eb n\u00eb shk\u00ebmbinj graniti, mbi fosilet e mikroorganizmave t\u00eb zhdukur dhe mbi t\u00eb gjitha p\u00ebr pranin\u00eb e ujit, t\u00eb cilin askush nuk e priste t\u2019i gjente n\u00eb 12 kilometra thell\u00ebsi. Mbetet vet\u00ebm t\u00eb presim p\u00ebrfundimin e projektit kinez p\u00ebr t\u00eb zbuluar se \u00e7far\u00eb do t\u00eb zbulohet n\u00eb shk\u00ebmbinjt\u00eb e thell\u00eb posht\u00eb Taklimakan.\/A2\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00ebngjesin e s\u00eb mart\u00ebs 30 maj, Kina nisi nj\u00eb projekt t\u00eb ri dhe ambicioz k\u00ebrkimor shkencor, q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me shpimin e nj\u00eb vrime<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[54],"tags":[],"class_list":["post-8833","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-indeks"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8833","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8833"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8833\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8833"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8833"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8833"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}