-N\u00eb Kongres nuk u thirr\u00ebn p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e popullit shqiptar, e kjo as q\u00eb mund t\u00eb pritej, meq\u00eb ata n\u00eb kuadrin e Perandoris\u00eb Osmane kishin tretmanin e milleti-osman, pra nuk trajtoheshin si komb\u00ebsi, edhe pse kjo \u00e7\u00ebshtje tashm\u00eb kishte filluar t\u00eb animohej nga nj\u00eb grup intelektual\u00ebsh shqiptar\u00eb n\u00eb Stamboll, por q\u00eb nga Porta e Lart\u00eb ishte refuzuar me anatem\u00ebn se di\u00e7 e till\u00eb \u00e7onte te rr\u00ebnim i Perandoris\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb edhe k\u00ebrkesat e Lidhjes Shqiptare t\u00eb Prizrenit e cila filloi tri dit\u00eb para se t\u00eb fillonte punimet Kongresi i Berlinit, shprehnin p\u00ebrcaktimin e fort\u00eb p\u00ebr t\u2019i mbrojtur tokat e tyre nga cop\u00ebtimet, por jo k\u00ebrkes\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb autonomi shqiptare brenda Perandoris\u00eb Osmane si\u00e7 do t\u00eb dal\u00eb m\u00eb von\u00eb, kur Lidhja do t\u00eb konfrontohet me Perandorin\u00eb Osmane dhe me fuqit\u00eb e m\u00ebdha. <\/p>\n
Shkruan: Jusuf Buxhovi <\/p>\n
P\u00ebr popujt e Evrop\u00ebs dhe jo vet\u00ebm t\u00eb Evrop\u00ebs, Kongresi i Berlinit i vitit 1878 sh\u00ebnon nj\u00eb ngjarje t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, meq\u00eb nga rrjedhat dhe vendimet e tij do t\u00eb ndikohen jo vet\u00ebm realitetet shoq\u00ebrore t\u00eb koh\u00ebs, por edhe ato historike n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, t\u00eb cilat do t\u00eb marrin kahun e krizave q\u00eb do t\u00eb vazhdojn\u00eb n\u00eb forma t\u00eb ndryshme p\u00ebr t\u00b4u kthyer deri tek ajo q\u00eb mund t\u00eb quhet planimetri e re gjeostrategjie dhe gjeopolitike. \u201cNatyrisht se shkas p\u00ebr nj\u00eb zhvillim t\u00eb till\u00eb paraqitnin, n\u00eb nj\u00ebr\u00ebn an\u00eb, dob\u00ebsimi i vazhduesh\u00ebm i Perandoris\u00eb Osmane, q\u00eb nuk kishte si t\u00eb p\u00ebrfundonte ndryshe ve\u00e7se me rr\u00ebnim dhe n\u00eb tjetr\u00ebn an\u00eb lindja e fuqive t\u00eb reja, Gjermanis\u00eb dhe Italis\u00eb, q\u00eb b\u00ebnte t\u00eb ruhej baraspesha e deriat\u00ebhershme nd\u00ebrkomb\u00ebtare.\u201c
\nKy ekuilib\u00ebr u prish sidomos pas fitores s\u00eb Rusis\u00eb mbi Turqin\u00eb n\u00eb vitin 1877 dhe pas n\u00ebnshkrimit t\u00eb ngutsh\u00ebm t\u00eb Paqes s\u00eb Sh\u00ebn Stefanit, n\u00eb mars 1878, me \u00e7\u00b4rast Rusia, n\u00ebp\u00ebrmjet krijimit t\u00eb shtetit t\u00eb Bullgaris\u00eb, po fitonte pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb ndjeshme t\u00eb Ballkanit dhe po dilte n\u00eb Mesdhe. <\/p>\n
Ishte m\u00eb se e qart\u00eb se Bullgaria e madhe e Sh\u00ebn Stefanit nuk paraqiste tjet\u00ebr p\u00ebrpos nj\u00eb dor\u00eb t\u00eb djatht\u00eb t\u00eb Rusis\u00eb, e cila k\u00ebshtu po realizonte \u00ebndrr\u00ebn e kamotshme p\u00ebr dep\u00ebrtim t\u00eb thell\u00eb n\u00eb Ballkan dhe p\u00ebr nj\u00eb hegjemoniz\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb pjes\u00eb nevralgjike t\u00eb Evrop\u00ebs, pik\u00ebrisht aty ku historikisht zhvillohej ndeshja midis Per\u00ebndimit dhe Lindjes dhe n\u00eb nj\u00ebfar\u00eb m\u00ebnyre edhe mbaheshin \u00e7el\u00ebsat e gjeostrategjis\u00eb bot\u00ebrore. <\/p>\n
Paqja e Sh\u00ebn Stefanit me ato q\u00eb solli, dridhi me t\u00eb drejt\u00eb q\u00eb t\u00eb gjitha fuqit\u00eb Evropiane, t\u00eb cilat nuk kishin si t\u00eb mos p\u00ebrqendroheshin kund\u00ebr realiteteve q\u00eb solli ajo n\u00eb planin politik dhe diplomatik. K\u00ebshtu, Anglia, e cila kishte dep\u00ebrtuar thell\u00eb n\u00eb Lindjen e Mesme dhe q\u00eb edhe m\u00eb tutje k\u00ebrkonte shtigje t\u00eb reja tutje Indis\u00eb, me nj\u00eb paqe t\u00eb till\u00eb, si\u00e7 ishte ajo e Sh\u00ebn Stefanit, e detyruar nga Rus\u00ebt, shihte se po i rrezikoheshin interesat vitale, ve\u00e7mas ato q\u00eb i kishte p\u00ebrcaktuar Paqja e Parisit e vitit 1856 dhe status quoja e saj. Nd\u00ebrsa, Austro-Hungaria dhe Italia, sidomos kjo e para, me krijimin e shtetit t\u00eb madh bullgar n\u00eb Ballkan, kishte frik\u00eb t\u00eb madhe se mos Rusia, pas nj\u00eb traktati t\u00eb till\u00eb, po ua mbyllte dyert t\u00eb tjer\u00ebve n\u00eb k\u00ebt\u00eb pjes\u00eb t\u00eb Evrop\u00ebs.
\nPra, p\u00ebrpos shumic\u00ebs s\u00eb popujve t\u00eb Ballkanit, q\u00eb ishin t\u00eb pak\u00ebnaqur me Traktatin e Sh\u00ebn Stefanit, edhe fuqit\u00eb e m\u00ebdha, n\u00eb krye me Anglin\u00eb, iu kund\u00ebrvun\u00eb vendimeve t\u00eb tilla. Bile, dukej se n\u00ebse Rusia do t\u00eb vazhdonte t\u00eb ngulte k\u00ebmb\u00eb se paqja e Sh\u00ebn Stefanit ishte fjala e fundit e saj, at\u00ebher\u00eb nuk mbetej tjet\u00ebr p\u00ebrve\u00e7se nj\u00eb luft\u00eb e pashmangshme midis Anglis\u00eb dhe Rusis\u00eb, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn do t\u00eb p\u00ebrfshiheshin edhe t\u00eb tjer\u00ebt. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, u shtrua nevoja e ngutshme e nj\u00eb takimi nd\u00ebrkomb\u00ebtar, ku fuqit\u00eb e m\u00ebdha do t\u00eb bisedonin shtruar p\u00ebr t\u00eb gjitha \u00e7\u00ebshtjet, para se k\u00ebt\u00eb ta b\u00ebnin arm\u00ebt. N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, Gjermania u tregua m\u00eb e angazhuara dhe pothuajse mori p\u00ebrsip\u00ebr q\u00eb t\u00eb gjitha nd\u00ebrmjet\u00ebsimet, qoft\u00eb t\u00eb uljes s\u00eb tensionimeve q\u00eb u shfaq\u00ebn, qoft\u00eb rreth p\u00ebrgatitjes s\u00eb nj\u00eb kongresi t\u00eb madh, ku p\u00ebrve\u00e7 Rusis\u00eb dhe Perandoris\u00eb Osmane, Anglis\u00eb e Austro-Hungaris\u00eb, Italis\u00eb dhe Franc\u00ebs do t\u00eb merrnin pjes\u00eb edhe p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e popujve, t\u00eb cil\u00ebt luftonin p\u00ebr pavar\u00ebsi komb\u00ebtare, por q\u00eb aty nuk do t\u00eb ishin p\u00ebr t\u00eb vendosur, por p\u00ebr t\u00eb par\u00eb si do t\u00eb vendosnin fuqit\u00eb e m\u00ebdha. Bizmarku, q\u00eb kishte b\u00ebr\u00eb aq shum\u00eb p\u00ebr unitetin dhe prosperitetin e shtetit t\u00eb ri gjerman, tashm\u00eb gjendej para nj\u00eb detyre tejet t\u00eb r\u00ebnd\u00eb, q\u00eb n\u00eb nj\u00ebr\u00ebn an\u00eb sa m\u00eb shum\u00eb q\u00eb t\u00eb ishte e mundur t\u00b4i pajtonte t\u00eb gjitha kund\u00ebrshtit\u00eb dhe konfliktet n\u00eb shp\u00ebrthim e sip\u00ebr midis fuqive t\u00eb m\u00ebdha dhe n\u00eb tjetr\u00ebn an\u00eb, t\u00eb minonte sa m\u00eb shum\u00eb vendimet e Sh\u00ebn Stefanit, ku Rusia do t\u00eb mbahej sa m\u00eb larg Evrop\u00ebs, por q\u00eb nj\u00eb gj\u00eb e till\u00eb t\u00eb arrihej pa ndonj\u00eb shqet\u00ebsim t\u00eb madh a luft\u00eb midis superfuqive. <\/p>\n
Por, si t\u00eb arrihej di\u00e7ka q\u00eb \u201eMishi t\u00eb piqej e helli t\u00eb mos digjej\u201c, kur gjendja pas marr\u00ebveshjeve t\u00eb Sh\u00ebn Stefanit ishte aq e nder\u00eb dhe e ashp\u00ebrsuar nj\u00ebher\u00ebsh sa q\u00eb shpesh dukej se q\u00ebllimi i till\u00eb madje ngjante i paarritsh\u00ebm. Vet\u00eb Bizmarku, q\u00eb mori rolin e nd\u00ebrmjet\u00ebsuesit t\u00eb shkath\u00ebt dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb u mbiquajt edhe makler i madh, thot\u00eb se \u201eGjerman\u00ebt nuk kishin ndonj\u00eb interes t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb n\u00eb Ballkan a m\u00eb larg, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur edhe m\u00eb tutje kishim probleme t\u00eb brendshme, por gjithsesi ishim t\u00eb shqet\u00ebsuar se \u00e7far\u00eb po ndodhte p\u00ebrreth nesh dhe mund t\u00eb kishte ndikim te ne. Rusia ishte e thelluar shum\u00eb n\u00eb Ballkan dhe kjo b\u00ebri q\u00eb Austro-Hungaria disa her\u00eb t\u00eb protestoj\u00eb dhe filloi t\u00eb nxiste Anglin\u00eb q\u00eb t\u00eb lidhnin nj\u00eb aleanc\u00eb kund\u00ebr Rus\u00ebve. Po ashtu edhe Italia, e cila po p\u00ebrgjonte se \u00e7\u00b4ndodhte, po shqet\u00ebsohej. Franca, megjithaq\u00eb parapelqente dob\u00ebsimin e boshtit Vjen\u00eb-Berlin, edhe ajo tregonte interes p\u00ebr ato q\u00eb ndodhnin dhe nuk pajtohej me gjendjen e re q\u00eb t\u00eb jet\u00eb me favore t\u00eb nj\u00ebanshme p\u00ebr Rusin\u00eb. Pra, ishte m\u00eb se e qart\u00eb se fuqit\u00eb e m\u00ebdha do t\u00eb rrokeshin keqas me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn dhe kjo p\u00ebrleshje, dashur padashur do t\u00eb p\u00ebrfshinte edhe Gjermanin\u00eb, e cila nuk ishte e interesuar t\u00eb futej n\u00eb ndonj\u00eb konflikt. “Prandaj, kush p\u00ebrpos nesh”, thoshte Bizmarku, “duhej ta merrte rolin e nj\u00eb pajtuesi? Ne ishim t\u00eb vetmit q\u00eb nuk kishim dor\u00eb n\u00eb Ballkan dhe n\u00eb Lindjen e Af\u00ebrme. Neve pra na binte barra e p\u00ebrgatitjes s\u00eb takimit t\u00eb till\u00eb, ku p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb do t\u00eb bisedohej q\u00eb t\u00eb mos ndodhte nj\u00eb konflikt midis fuqive t\u00eb m\u00ebdha.\u201c
\nSi e till\u00eb, sipas shumic\u00ebs s\u00eb studiuesve t\u00eb koh\u00ebs, Gjermania nj\u00ebmend ishte shteti m\u00eb i p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr nd\u00ebrmjet\u00ebsime t\u00eb tilla, nd\u00ebrsa Bizmarku politikani m\u00eb energjik, i cili do t\u00eb duhej t\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsonte midis \u00ebve t\u00eb elektrizuara. <\/p>\n
Natyrisht se p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb till\u00eb nuk ishte shum\u00eb leht\u00eb, sepse, si\u00e7 thot\u00eb Emil Ludvig, nj\u00ebri nd\u00ebr studiuesit m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb Bizmarkut dhe t\u00eb Kongresit t\u00eb Berlinit, \u201eRrethanat at\u00ebbot\u00eb ishin t\u00eb tilla q\u00eb k\u00ebrkonin nj\u00eb personalitet t\u00eb fort\u00eb, i cili do ta gjunj\u00ebzonte n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb diplomatike Rusin\u00eb dhe do t\u00eb b\u00ebnte q\u00eb baraspesha e forcave prap\u00eb t\u00b4u shkonte p\u00ebr shtati atyre q\u00eb ishin kund\u00ebr Rusis\u00eb, gj\u00eb q\u00eb e gjith\u00eb kjo duhej t\u00eb b\u00ebhej me nj\u00eb diplomaci finoke. K\u00ebt\u00eb mund ta b\u00ebnte vet\u00ebm Bizmarku\u201c.
\nK\u00ebshtu, periudha prej marsit t\u00eb vitit 1878 e deri n\u00eb qershor t\u00eb po k\u00ebtij viti, kur do t\u00eb fillonte punimet Kongresi i Berlinit, nuk mund t\u00eb ishte ndryshe p\u00ebrve\u00e7se p\u00ebrplot vlime diplomatike, ku p\u00ebrvijoheshin vijat e qarta t\u00eb vendimeve q\u00eb do t\u00eb pasonin n\u00eb Kongres. Bizmarku ishte figura kryesore e k\u00ebtyre bisedimeve. Ky, me an\u00ebn e kanaleve diplomatike b\u00ebnte p\u00ebr-pjekje q\u00eb t\u00b4i harmonizonte q\u00ebndrimet para se t\u2019i fillonte punimet Kongresi. Nga t\u00eb dh\u00ebnat q\u00eb mund t\u00eb shihen, del se pas k\u00ebrc\u00ebnimeve t\u00eb para t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta midis Rusis\u00eb dhe Anglis\u00eb, q\u00eb erdh\u00ebn menj\u00ebher\u00eb pas n\u00ebnshkrimit t\u00eb Paqes s\u00eb Sh\u00ebn Stefanit (n\u00eb fund t\u00eb marsit dhe n\u00eb fillim t\u00eb prillit) me \u00e7\u00b4rast Rusia haptas hodhi posht\u00eb propozimin e Anglis\u00eb p\u00ebr mbajtjen e nj\u00eb kongresi t\u00eb ri pas Sh\u00ebn Stefanit, forcat e tjera p\u00ebrreth, si Austro-Hungaria dhe Franca filluan t\u00eb ofronin rezoluta dhe propozime p\u00ebr kap\u00ebrcimin e kriz\u00ebs q\u00eb solli Paqja e Sh\u00ebn Stefanit. I njohur \u00ebsht\u00eb, p\u00ebr shembull, propozimi i Austro-Hungaris\u00eb i 26 marsit t\u00eb vitit 1878, q\u00eb i ka bazat n\u00eb Marr\u00ebveshjen e Rajhshtatit t\u00eb vitit 1876 dhe Konventa ruse-austro-hungareze e 15 janarit t\u00eb vitit 1877. Konventa ruse-austro-hungareze e vitit 1877, p\u00ebrve\u00e7 t\u00eb tjerash, parasheh q\u00eb pas shkat\u00ebrrimit t\u00eb Perandoris\u00eb Osmane n\u00eb Ballkan t\u00eb krijoheshin shtetet e pavarura: Bullgaria, Rumelia dhe Shqip\u00ebria. Sipas burimeve gjermane, \u00e7\u00ebshtja e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb pavarur, sipas k\u00ebsaj marr\u00ebveshjeje, \u00ebsht\u00eb jo gjithaq e sqaruar, sepse zihen n\u00eb goj\u00eb dy terma: vet\u00ebqeverisje dhe autonomi, t\u00eb cilat i p\u00ebrdornin Andrashi dhe Goroshkovi. <\/p>\n
Pra, ofroheshin zgjidhje, t\u00eb cilat, n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, kund\u00ebrshtonin vendimet e marra pak m\u00eb par\u00eb n\u00eb Sh\u00ebn Stefan, por pa iu mbyllur rruga realiteteve t\u00eb reja t\u00eb krijuara pas Luft\u00ebs ruse-turke, e fituar nga Rusia, e cila, dashur a padashur, nuk mund ta kthente gjendjen ku ishte, pa iu dh\u00ebn\u00eb nj\u00ebfar\u00eb kund\u00ebrshp\u00ebrblimi Rusis\u00eb, por mendohej q\u00eb ky shp\u00ebrblim t\u00eb ishte sa m\u00eb i vog\u00ebl dhe sa m\u00eb i par\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb planin strategjik.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb edhe vet\u00eb Rusia, e shtyr\u00eb nga gjendja e krijuar nd\u00ebrkomb\u00ebtare, q\u00eb do t\u00eb mund t\u00eb shpinte n\u00eb nj\u00eb aleanc\u00eb t\u00eb re midis Anglis\u00eb, Austro-Hungaris\u00eb dhe Franc\u00ebs kund\u00ebr saj, do t\u00eb l\u00ebshoj\u00eb pe n\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb pranimit t\u00eb bisedimeve t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta, duke treguar n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb se megjithat\u00eb, \u00ebsht\u00eb e gatshme t\u00eb heq\u00eb dor\u00eb nga Sh\u00ebn Stefani n\u00eb dobi t\u00eb faktorizimit t\u00eb m\u00ebtejsh\u00ebm t\u00eb saj n\u00eb sfer\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare, si fuqi e pashmangshme e koh\u00ebs. Shuvalovi, kryeminist\u00ebr rus, brenda nj\u00eb kohe t\u00eb shkurt\u00ebr vizitoi dy her\u00eb Berlinin, ku u takua me Bizmarkun. M\u00eb 9 maj t\u00eb vitit 1878 dhe m\u00eb 20 maj Bizmarkut iu ofrua besimi i shtetit rus rreth organizimit dhe mbajtjes s\u00eb nj\u00eb kongresi nd\u00ebrkomb\u00ebtar, ku do t\u00eb shqyrtoheshin \u00e7\u00ebshtjet q\u00eb dol\u00ebn pas Luft\u00ebs ruse-turke. K\u00ebshtu, m\u00eb 22 maj Shuvalovi do t\u00eb pres\u00eb n\u00eb Petersburg nj\u00eb delegacion anglez dhe kjo jepte t\u00eb kuptohej qartazi se nj\u00eb kongres i till\u00eb do t\u00eb organizohej. M\u00eb 28 dhe 29 maj edhe Austro-Hungaria do t\u00eb b\u00ebj\u00eb t\u00eb ditur propozimin p\u00ebrfundimtar p\u00ebr zgjidhjen e \u00e7\u00ebshtjes lindore. <\/p>\n
Pun\u00ebt, pra, po shkonin mbar\u00eb. Fuqit\u00eb e m\u00ebdha n\u00ebp\u00ebrmjet kanaleve t\u00eb shumta diplomatike dhe takimeve t\u00eb nj\u00ebpasnj\u00ebshme kishin p\u00ebrballuar atmosfer\u00ebn e k\u00ebrc\u00ebnimit me luft\u00eb dhe i afronin q\u00ebndrimet e tyre para se ato p\u00ebrfundimisht t\u00b4i hidhnin n\u00eb tryez\u00ebn e bisedimeve t\u00eb Kongresit t\u00eb Berlinit, q\u00eb do t\u00eb mbahej pas pak. P\u00ebr vet\u00eb kongresin mbetej ratifikimi p\u00ebrfundimtar i marr\u00ebveshjeve dhe \u00e7\u00ebshtje t\u00eb tjera q\u00eb merreshin si an\u00ebsore, e q\u00eb nuk do t\u00eb duhej t\u00eb luanin ndonj\u00eb rol aq t\u00eb madh, pa marr\u00eb parasysh r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb q\u00eb mund ta kishin m\u00eb von\u00eb.
\nThelbi i marr\u00ebveshjeve ishte ky: Rusia duhej t\u00eb hiqte dor\u00eb nga dep\u00ebrtimi i madh n\u00eb Ballkan p\u00ebrmes Bullgaris\u00eb dhe se do t\u00eb b\u00ebheshin p\u00ebrpjekje q\u00eb Perandoris\u00eb Osmane n\u00ebp\u00ebrmes status quo-s prap\u00eb t\u00b4i zgjatej jeta n\u00eb pjes\u00ebn Evropiane, ani pse ishte krijuar bindja se kjo nuk paraqiste tjet\u00ebr ve\u00e7se p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb fituar koh\u00eb t\u00eb domosdoshme nga t\u00eb gjith\u00eb p\u00ebr t\u00eb vendosur se si do t\u00eb mbushej hap\u00ebsira q\u00eb p\u00ebr pes\u00eb shekuj ishte mbik\u00ebqyrur dhe sunduar nga Perandoria e Bosforit.<\/p>\n
Anglia n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim ishte posa\u00e7\u00ebrisht aktive dhe k\u00ebrkonte q\u00eb para se t\u00eb fillonte Kongresi i Berlinit shum\u00eb gj\u00ebra t\u00eb b\u00ebheshin t\u00eb qarta, qoft\u00eb n\u00eb raportet e saj me Rusin\u00eb, qoft\u00eb me Turqin\u00eb, si dhe me situat\u00ebn n\u00eb Ballkan. K\u00ebshtu, m\u00eb 30 maj, pas shum\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsimeve t\u00eb \u00ebs gjermane, asaj franceze dhe deri diku italiane, b\u00ebhet takimi i njohur midis Shuvalovit dhe lordit Solsberi. N\u00eb k\u00ebt\u00eb takim historik Rus\u00ebt p\u00ebrfundimisht do t\u00eb dor\u00ebzohen dhe do t\u00b4i pranojn\u00eb q\u00ebndrimet dhe propozimet p\u00ebr modifikimin e Paqes s\u00eb Sh\u00ebn Stefanit. \u00c7do gj\u00eb tjet\u00ebr pas k\u00ebtij takimi ishte formalitet, meq\u00eb rrug\u00ebt e marr\u00ebveshjes tashm\u00eb ishin t\u00eb hapura. Rreziku i konfrontimit midis Rusis\u00eb dhe Anglis\u00eb ishte kap\u00ebrcyer. <\/p>\n
Ishte m\u00eb se e qart\u00eb se Evropa, p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb, n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrb\u00ebrje t\u00eb till\u00eb do t\u00eb shqyrtonte \u00e7\u00ebshtje aq t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, t\u00eb cilat do t\u00b4i nd\u00ebrrojn\u00eb raportet e koh\u00ebs.
\nM\u00eb 3 qershor, gjasht\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e fuqive t\u00eb m\u00ebdha: t\u00eb Anglis\u00eb, t\u00eb Rusis\u00eb, t\u00eb Austro-Hungaris\u00eb, t\u00eb Franc\u00ebs, t\u00eb Italis\u00eb dhe t\u00eb Gjermanis\u00eb, mor\u00ebn ftesat p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb Kongresin e Berlinit, i cili duhej t\u00eb fillonte punimet m\u00eb 13 qershor. Po ashtu, n\u00eb k\u00ebt\u00eb Kongres u thirr\u00ebn edhe p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb shum\u00eb popujve, t\u00eb cil\u00ebt asokohe luftonin p\u00ebr pavar\u00ebsi n\u00eb Ballkan dhe n\u00eb Lindjen e Af\u00ebrme. Ata do t\u00eb vinin n\u00eb Kongres si v\u00ebzhgues. <\/p>\n
N\u00eb Kongres nuk u thirr\u00ebn p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e popullit shqiptar, e kjo as q\u00eb mund t\u00eb pritej, meq\u00eb ata n\u00eb kuadrin e Perandoris\u00eb Osmane kishin tretmanin e milleti-osman, pra nuk trajtoheshin si komb\u00ebsi, edhe pse kjo \u00e7\u00ebshtje tashm\u00eb kishte filluar t\u00eb animohej nga nj\u00eb grup intelektual\u00ebsh shqiptar\u00eb n\u00eb Stamboll, por q\u00eb nga Porta e Lart\u00eb ishte refuzuar me anatem\u00ebn se di\u00e7 e till\u00eb \u00e7onte te rr\u00ebnim i Perandoris\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb edhe k\u00ebrkesat e Lidhjes Shqiptare t\u00eb Prizrenit e cila filloi tri dit\u00eb para se t\u00eb fillonte punimet Kongresi i Berlinit, shprehnin p\u00ebrcaktimin e fort\u00eb p\u00ebr t\u2019i mbrojtur tokat e tyre nga cop\u00ebtimet, por jo k\u00ebrkes\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb autonomi shqiptare brenda Perandoris\u00eb Osmane si\u00e7 do t\u00eb dal\u00eb m\u00eb von\u00eb, kur Lidhja do t\u00eb konfrontohet me Perandorin\u00eb Osmane dhe me fuqit\u00eb e m\u00ebdha. <\/p>\n
Me k\u00ebt\u00eb rast gjithsesi se ka vend p\u00ebr nj\u00eb sqarim, q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me nj\u00eb paqart\u00ebsi, q\u00eb shfaqet n\u00eb \u201cHistorin\u00eb e Popullit Shqiptar\u201d, v\u00ebllimi i dyt\u00eb, i botuar n\u00eb Tiran\u00eb n\u00eb vitin 2002, ku thuhet se \u201cn\u00eb Kuvendin e P\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb Lidhjes t\u00eb mbajtur m\u00eb 1 korrik 1878, ishte kthyer nga Berlini edhe delegacioni shqiptar, i kryesuar nga Abdyl Frash\u00ebri, q\u00eb kishte shkuar atje p\u00ebr t\u2019u paraqitur Fuqive t\u00eb M\u00ebdha t\u00eb mbledhura n\u00eb Kongres peticionin me k\u00ebrkesat e Kuvendit t\u00eb Lidhjes s\u00eb Prizrenit!\u201d <\/p>\n
Pavar\u00ebsisht k\u00ebtyre insinuatave me t\u00eb cilat edhe sot manipulohet, megjithat\u00eb \u00e7\u00ebshtja e bashkimit t\u00eb Shqiptar\u00ebve n\u00eb nj\u00eb vilajet, si dhe ato p\u00ebr autonomi, q\u00eb do t\u00eb animohen gjat\u00eb koh\u00ebs kur Lidhja do t\u00eb ndryshoj\u00eb k\u00ebrkesat e veta nga ato t\u00eb mbrojtjes se territoreve perandorake te autonomia, nuk mbeti si \u00e7\u00ebshtje e shurdh\u00ebr, si thuhet shpesh. P\u00ebrkundrazi, p\u00ebr vet\u00eb faktin se Perandoria Osmane tashm\u00eb i kishte dit\u00ebt e num\u00ebruara, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb telashet q\u00eb linte ajo prapa, nuk mund ta p\u00ebrjashtonin edhe \u00e7\u00ebshtjen shqiptare, dashur a pa dashur disa nga fuqit\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme Evropiane shtetin shqiptar kishin filluar ta projektonin si nj\u00eb faktor q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrfshihej n\u00eb sferat e tyre t\u00eb interesave dhe madje n\u00eb k\u00ebt\u00eb plan edhe t\u00eb punonin, si\u00e7 do t\u00eb veproj\u00eb Anglia, e cila do ta autorizoj\u00eb Lordin Edmond Fitzmauricie, q\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me artikullin XVIII dhe XXIII t\u00eb Kongresit t\u00eb Berlinit, Port\u00ebs t\u00b4i k\u00ebrkoj\u00eb q\u00eb t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb Shqip\u00ebri autonome n\u00eb nj\u00eb vilajet, q\u00eb do t\u00eb bashkonte vilajetet e Shkodr\u00ebs, Janin\u00ebs, Kosov\u00ebs dhe Manastirit, q\u00eb do t\u00eb mbetej n\u00ebn suzerenitetin e Sulltanit. <\/p>\n
N\u00eb konferenc\u00ebn e Kostandinopoj\u00ebs m\u00eb 20 prill 1880, para Komisionit Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr Reformat e brendshme t\u00eb cilat Porta do t\u00b4i zbatonte, Lordi Fitmauricie, deklaroi se fliste n\u00eb em\u00ebr t\u00eb Lordit Beaconsfield, i cili porosiste se krijimi i nj\u00eb Shqip\u00ebrie t\u00eb fort\u00eb autonome \u00ebsht\u00eb n\u00eb interes t\u00eb Evrop\u00ebs. Historiani gjerman Hanns Dieter Schanderl, n\u00eb librin k\u00ebt\u00eb e thekson si q\u00ebndrim t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm me t\u00eb cilin do t\u00b4i hapet drita e gjelb\u00ebr shtetit t\u00eb ardhsh\u00ebm shqiptar. Schanderl, duke cituar nj\u00eb dokument t\u00eb Forin Officit t\u00eb 26 majit 1880, b\u00ebn t\u00eb ditur se Lordi Fitmauricie, gjat\u00eb takimit me ministrin e jasht\u00ebm turk, Sawa Pash\u00ebn, do t\u00b4ia dor\u00ebzoj\u00eb nj\u00eb memorandum me projektin e Shqip\u00ebris\u00eb si vilajet autonom. <\/p>\n
Megjithat\u00eb, nga protokollet e mbledhjes s\u00eb shtat\u00eb, t\u00eb tet\u00eb, t\u00eb dhjet\u00eb, t\u00eb dymb\u00ebdhjet\u00eb dhe t\u00eb tremb\u00ebdhjet\u00eb, bie n\u00eb sy se p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e delegacionit t\u00eb Port\u00ebs, Aleksand\u00ebr Karateodor Pasha dhe Mehmed Ali Pasha, kur konkretisht u bisedua rreth zgjerimit t\u00eb Malit t\u00eb Zi dhe t\u00eb Serbis\u00eb me territoret e banuara me Shqiptar\u00eb, por edhe kur u bisedua p\u00ebr k\u00ebrkesat e Greqis\u00eb ndaj Epirit dhe t\u00eb Thesalis\u00eb, flisnin n\u00eb em\u00ebr t\u00eb Shqiptar\u00ebve dhe madje shfaqen edhe n\u00eb rolin e mbrojt\u00ebsit t\u00eb tyre gjithnj\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me mandatin q\u00eb edhe shqet\u00ebsimet e tyre t\u00eb trajtohen si t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb shtetasve t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb Perandoris\u00eb Osmane, pra si milleti-osaman, t\u00eb cil\u00ebt nuk d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb b\u00ebhen pjes\u00eb e kusuritjeve midis shteteve t\u00eb ndryshme. Nga ky k\u00ebndv\u00ebshtrim duhet v\u00ebn\u00eb n\u00eb pah deponimet e p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb delegacionit t\u00eb Port\u00ebs s\u00eb Lart\u00eb, si\u00e7 ishte i Karateodori Pash\u00ebs n\u00eb mbledhjen e dhjet\u00eb kur ai do ta paraqes\u00eb q\u00ebndrimin e Port\u00ebs rreth mospajtimit q\u00eb Tivari t\u00b4i jepet Malit t\u00eb Zi dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb ai p\u00ebrmend disa arsye pse kufijt\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb nuk duhet t\u00eb ndryshohen. \u201dPorta nuk ka asnj\u00eb kund\u00ebrshtim p\u00ebr Spican, por insiston se Tivari \u00ebsht\u00eb shqiptar, se malazezt\u00eb aty mund t\u00eb mbesin vet\u00ebm me dhun\u00eb, kund\u00ebr vullnetit t\u00eb popullat\u00ebs shqiptare.\u201d Ai p\u00ebrmend sulmet e vazhdueshme t\u00eb nd\u00ebrsjella mes Shqiptar\u00ebve dhe Malazezve dhe thot\u00eb se qeveria e tij ka marr\u00eb telegrame brengos\u00ebse. Edhe Mehmed Ali Pasha n\u00eb mbledhjen e dymb\u00ebdhjet\u00eb, do t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb q\u00eb viset shqiptare Plava, Gucia dhe Tivari t\u00eb mos shk\u00ebput\u00ebn nga etnia e tyre dhe k\u00ebt\u00eb e konsideron t\u00eb padrejt\u00eb dhe shton se a nuk do t\u00eb ishte m\u00eb mir\u00eb t\u00eb parandalohet q\u00eb popujt e racave dhe t\u00eb kulturave t\u00eb ndryshme t\u00eb vendosen pa ndonj\u00eb domosdoshm\u00ebri t\u00eb madhe n\u00ebn pushtetin e nj\u00eb race t\u00eb jashtme? P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, ai k\u00ebrkon q\u00eb gjat\u00eb zmadhimit t\u00eb territorit aktual shtet\u00ebror t\u00eb Malit t\u00eb Zi, k\u00ebtij vendi t\u2019i jepen vet\u00ebm territore, banor\u00ebt e t\u00eb cilave jan\u00eb t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs rac\u00eb, e kryesisht edhe t\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtit religjion si Malazezt\u00eb dhe jo territoret shqiptare. Sipas tij, do t\u00eb ishte m\u00eb e drejt\u00eb q\u00eb nga ana e Shqip\u00ebris\u00eb Malit t\u00eb Zi t\u2019i jepen Ku\u00e7i, Drekaloviqi dhe rrjedha e Mora\u00e7\u00ebs, deri te liqeni i Shkodr\u00ebs, nd\u00ebrsa n\u00eb Turqi t\u00eb mbeten qarqet shqiptare t\u00eb Plav\u00ebs dhe Gucis\u00eb, si dhe qyteti i Podgoric\u00ebs, me nj\u00eb rajon t\u00eb mjaftuesh\u00ebm p\u00ebr mbrojtje. Me t\u00eb nj\u00ebjtat argumente k\u00ebrkon q\u00eb qyteti i Tivarit t\u00eb mos ndahet nga Shqip\u00ebria. Tone t\u00eb ngjashme kishte edhe paraqitja i Karateodori Pash\u00ebs n\u00eb mbledhjen e tremb\u00ebdhjet\u00eb kur do t\u00eb p\u00ebrkujtoj\u00eb t\u00eb pranishmit se Epiri dhe Thesalia nuk jan\u00eb t\u00eb banuar vet\u00ebm me popullat\u00eb greke, si\u00e7 thoshin p\u00ebrfaq\u00ebsuesi grek, ata rus dhe francez, por ka edhe t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb kund\u00ebr-shtojn\u00eb kalimin n\u00eb shtetin grek dhe me k\u00ebt\u00eb rast z\u00eb n\u00eb goj\u00eb peticionet 15, 19 dhe 23, t\u00eb d\u00ebrguara nga popullata e k\u00ebtyre viseve q\u00eb tashm\u00eb gjenden n\u00eb tryez\u00ebn e bisedimeve, peticione k\u00ebto q\u00eb n\u00eb regjistrin e letrave q\u00eb i jan\u00eb drejtuar Kongresit cil\u00ebsohen si protesta t\u00eb Shqiptar\u00ebve kund\u00ebr cop\u00ebtimit t\u00eb trojeve t\u00eb tyre. <\/p>\n
Por edhe p\u00ebrkund\u00ebr k\u00ebsaj, se p\u00ebrmendet etnia shqiptare, por n\u00eb t\u00eb Shqiptar\u00ebt p\u00ebrmenden si milleti-osman, historiani gjerman Pet\u00ebr Bartle konstaton se \u201eShqiptar\u00ebt, jo vet\u00ebm q\u00eb nuk u thirr\u00ebn n\u00eb Kongresin e Berlinit, ku vendosej edhe p\u00ebr fatet e tyre, por ata nuk pat\u00ebn as ndonj\u00eb mbrojt\u00ebs t\u00eb tyre, i cili sadopak do t\u00eb fliste p\u00ebr ta\u201c, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e Port\u00ebs n\u00eb Kongresin e Berlinit kishin mandatin q\u00eb t\u00eb flisnin p\u00ebr mbrojtjen e vilajeteve shqiptare q\u00eb hap\u00ebsira e tyre sa m\u00eb pak t\u00b4u jepej t\u00eb tjer\u00ebve, dhe k\u00ebt\u00eb e b\u00ebnin duke e theksuar edhe fjal\u00ebn Shqip\u00ebri si t\u00ebr\u00ebsi etnike, por assesi q\u00eb asaj nga aty t\u00b4i paracaktohej \u00e7far\u00ebdo statusi autonom. <\/p>\n
Kongresi i Berlinit i filloi punimet zyrtarisht m\u00eb 13 qershor 1878 dhe zgjati deri m\u00eb 13 korrik t\u00eb po k\u00ebtij viti. Ai pati 20 seanca dhe gjat\u00eb t\u00ebr\u00eb koh\u00ebs punimet i mbajti n\u00eb nd\u00ebrtes\u00ebn e Raihskancelarit n\u00eb Vilhelmstrase. N\u00ebn udh\u00ebheqjen e Bizmarkut, n\u00eb tryez\u00ebn e bisedimeve u ul\u00ebn: delegacioni i Anglis\u00eb, i prir\u00eb nga lordi Solsberi, delegacioni i Rusis\u00eb, i kryesuar nga Shuvalovi dhe Goroshkovi, i Perandoris\u00eb Osmane, i kryesuar nga Sadullah Bej dhe Mehmed Ali Pasha (Maxharr Pasha), i Austro-Hungaris\u00eb, i kryesuar nga Andrashi, si dhe delegacioni i Franc\u00ebs dhe ai i Italis\u00eb. N\u00eb Kongres mor\u00ebn pjes\u00eb gjithashtu edhe shum\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb shtypit t\u00eb koh\u00ebs, v\u00ebzhgues dhe politikan\u00eb nga Gjermania dhe vendet fqinje. P\u00ebr opinionin dhe p\u00ebr t\u00eb pranishmit, me nj\u00eb interes t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb ishte pjes\u00eb-marrja e personaliteteve t\u00eb larta, si e Goroshkovit, kryeminist\u00ebr rus, pastaj pjes\u00ebmarrja e kryeministrit t\u00eb Anglis\u00eb Baconsfield, prezenca e ministrit t\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Jashtme t\u00eb Franc\u00ebs Velington. Nga p\u00ebrb\u00ebrja e delegacioneve dhe e paraqitjes s\u00eb tyre mund t\u00eb shihej fare leht\u00eb se k\u00ebto \u00eb q\u00eb gjendeshin para nj\u00eb konflikti t\u00eb armatosur (Anglia dhe Rusia), n\u00eb Berlin kishin ardhur p\u00ebr t\u00eb demonstruar edhe forc\u00ebn politike dhe at\u00eb diplomatike. Ishte pra, m\u00eb se e dukshme q\u00eb p\u00ebrkund\u00ebr bisedimeve paraprake, t\u00eb cilat u zhvilluan gjat\u00eb dy muajve t\u00eb fundit (n\u00eb prill dhe n\u00eb maj), megjithat\u00eb arena kryesore historike do t\u00eb jet\u00eb n\u00eb Berlin.<\/p>\n
Sipas protokolleve origjinale t\u00eb Kongresit t\u00eb Berlinit, q\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb seanc\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb pati nj\u00ebfar\u00eb f\u00ebrkime midis Anglis\u00eb dhe Rusis\u00eb. Kryeministri britanik, n\u00eb gjuh\u00ebn angleze protestoi kund\u00ebr pranis\u00eb s\u00eb flot\u00ebs ruse n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb Kostandinopoj\u00ebs, nd\u00ebrsa kryeministri rus Goroshkov tha se pik\u00ebrisht prania angleze n\u00eb at\u00eb pjes\u00eb t\u00eb detit ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb edhe Rus\u00ebt t\u00eb mos t\u00ebrhiqen.
\nBizmarku, si udh\u00ebheq\u00ebs i Kongresit, k\u00ebrkoi q\u00eb k\u00ebto akuza t\u00eb nd\u00ebrpriten dhe t\u00eb mos p\u00ebrqendrohet v\u00ebmendja tek ekseset q\u00eb mund ta \u00e7rregullonin pun\u00ebn e parapar\u00eb. Ai, bile, edhe pse ato dit\u00eb u b\u00eb nj\u00eb atentat kund\u00ebr mbretit Vilhelmi i Par\u00eb, nuk deshi q\u00eb tubimi t\u00eb shp\u00ebrqendrohej nga ajo ngjarje. <\/p>\n
Punimet e Kongresit nuk ishte e mundur t\u00eb kishin rrjedh\u00eb fare t\u00eb qet\u00eb, meq\u00eb fjala ishte p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje t\u00eb m\u00ebdha dhe tejet t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, t\u00eb parat t\u00eb nj\u00eb natyre t\u00eb till\u00eb. Shqet\u00ebsimet dhe kacafytjet qen\u00eb m\u00eb t\u00eb ndjeshme midis seanc\u00ebs s\u00eb kat\u00ebrt dhe t\u00eb gjasht\u00eb, sepse zhvillohej nj\u00eb betej\u00eb e madhe p\u00ebr largimin e ndikimit, por edhe t\u00eb pranis\u00eb s\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb t\u00eb Rusis\u00eb nga Ballkani, edhe pse gjat\u00eb bisedimeve paraprake dukej se rreth saj ishte arritur nj\u00eb pajtim parimor edhe nga rival\u00ebt m\u00eb t\u00eb fort\u00eb, Anglia dhe Rusia. K\u00ebshtu, n\u00eb seanc\u00ebn e pest\u00eb dhe t\u00eb gjasht\u00eb u pranua propozimi i Austro-Hungaris\u00eb q\u00eb Rusia brenda gjasht\u00eb muajsh t\u00eb largohej nga Rumelia Lindore, brenda n\u00ebnt\u00eb muajsh t\u00eb largohej edhe nga Bullgaria, e cila u nda n\u00eb dy pjes\u00eb. Rusia duhej t\u00eb largohej edhe nga Rumunia brenda dymb\u00ebdhjet\u00eb muajsh. N\u00eb seanc\u00ebn e tet\u00eb u bisedua p\u00ebr nj\u00ebr\u00ebn nd\u00ebr pikat m\u00eb t\u00eb ndjeshme t\u00eb Kongresit – p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e Bosnj\u00ebs dhe Hercegovin\u00ebs. Me propozimin e Anglis\u00eb, Kongresi do t\u00eb duhej t\u00b4i hapte rrug\u00eb Austro-Hungaris\u00eb p\u00ebr n\u00eb k\u00ebt\u00eb krahin\u00eb. Andrashi kishte luajtur nj\u00eb rol t\u00eb madh n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, me \u00e7\u2019rast n\u00eb saje t\u00eb shkatht\u00ebsis\u00eb s\u00eb tij q\u00eb para fillimit t\u00eb Kongresit kjo \u00e7\u00ebshtje kishte filluar t\u00eb zgjidhej n\u00eb dobi t\u00eb Vjen\u00ebs. <\/p>\n
N\u00eb seanc\u00ebn e tet\u00eb u hoq p\u00ebrfundimisht nga rendi i dit\u00ebs \u00e7\u00ebshtja e Bosnj\u00ebs dhe Hercegovin\u00ebs, nd\u00ebrsa p\u00ebr Serbin\u00eb u vendos t\u00eb b\u00ebhej shtet i pavarur. Me k\u00ebt\u00eb rast u tha se ajo duhet t\u00eb respektonte kombet e tjera brenda kufijve t\u00eb saj, bashk\u00eb me p\u00ebrkat\u00ebsit\u00eb fetare dhe identitetin etnik. Po ashtu, n\u00eb k\u00ebt\u00eb seanc\u00eb q\u00eb u mbajt m\u00eb 26 qershor, Serbia, me insistimin e p\u00ebrfaq\u00ebsuesit t\u00eb Perandoris\u00eb Osmane, Mehmed Ali Pasha dhe t\u00eb Andrashit, mori p\u00ebr obligim se do t\u00eb ket\u00eb q\u00ebndrim t\u00eb drejt\u00eb ndaj popullat\u00ebs joserbe n\u00eb pjes\u00ebt jugore q\u00eb iu dhan\u00eb, me \u00e7ka zotohej se nuk do t\u00eb nd\u00ebrmerrte asnj\u00eb veprim q\u00eb popullat\u00ebn e k\u00ebtyre vendeve ta detyronte t\u00eb braktiste trojet e veta. Kryeministri i Serbis\u00eb Ristiq, n\u00eb em\u00ebr t\u00eb princit Milan, lexoi nj\u00eb deklarat\u00eb, me t\u00eb cil\u00ebn ky vend merr p\u00ebrsip\u00ebr mbrojtjen e t\u00eb gjitha t\u00eb drejtave t\u00eb popullat\u00ebs joserbe q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrfshihej n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn e shtetit serb, q\u00eb nga ushtrimi i lir\u00eb i religjionit e deri te mbrojtja e pron\u00ebs. Sipas pik\u00ebs 36, Serbia zgjerohej me Kurshumlin\u00eb dhe me nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb krahin\u00ebs s\u00eb Vranj\u00ebs, bashk\u00eb me qytetin e Vranj\u00ebs. <\/p>\n
N\u00eb seanc\u00ebn e tremb\u00ebdhjet\u00eb, q\u00eb u mbajt m\u00eb pes\u00eb korrik, p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb u b\u00eb fjal\u00eb p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e autonomis\u00eb lokale p\u00ebr popullat\u00ebn katolike t\u00eb Mirdit\u00ebs. Ky propozim doli nga p\u00ebrfaq\u00ebsuesi i Austro-Hungaris\u00eb dhe ai i Franc\u00ebs, q\u00eb u arsyetua si \u201e\u00e7\u00ebshtje e imunitetit t\u00eb privilegjeve q\u00eb mal\u00ebsor\u00ebt mirditas kan\u00eb g\u00ebzuar gjat\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebs, e cila n\u00eb t\u00eb ardhmen duhet t\u00eb garantohet\u201c.
\nRreth k\u00ebtij propozimi reagoi Memed Ali Pasha, i cili theksoi se nuk mund t\u00eb flitet p\u00ebr kurrfar\u00eb privilegje, sepse kjo do t\u00eb kishte pasoja zingjirore, por q\u00eb Porta, n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb reformave zotohet se do t\u00eb ket\u00eb parasysh edhe rastet e ve\u00e7anta. Pas nj\u00eb shk\u00ebmbimi mendimesh me p\u00ebrfaq\u00ebsuesin e Anglis\u00eb dhe at\u00eb t\u00eb Franc\u00ebs, Sadullah Bej, do t\u00eb propozoj\u00eb nj\u00eb zgjidhje kompromisi sipas t\u00eb cil\u00ebs Porta nuk do t\u00eb ndryshoj\u00eb statusin e Mirdit\u00ebs, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se atyre edhe m\u00eb tutje u mbesin ato q\u00eb u quajt\u00ebn \u201eprivilegje\u201c me \u00e7ka si duket u plot\u00ebsua ai q\u00eb n\u00eb parakushte u quajt koncesion evropian ndaj Rusis\u00eb dhe Sllav\u00ebve t\u00eb Jugut se n\u00eb kongres nuk do t\u00eb bisedohet p\u00ebr kurrfar\u00eb autonomie tjet\u00ebr, pos asaj t\u00eb Bullgaris\u00eb, me arsyetimin se \u00e7far\u00ebdo k\u00ebrkesash t\u00eb ngjashme, q\u00eb do t\u00eb paraqiten, duhet t\u00eb barten n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb zotimeve t\u00eb Perandoris\u00eb Osmane p\u00ebr reformat e brendshme, q\u00eb ajo mori n\u00eb Kongres. <\/p>\n
P\u00ebrkund\u00ebr trajtimit si objekt kusuritjesh, p\u00ebrmendja e kazave shqiptare, e qyteteve q\u00eb po ashtu quhen shqiptare (si Ulqini, Tivari, por edhe Prokupja, Kurshumlia) si dhe futja e tyre n\u00eb protokolle me k\u00ebt\u00eb trajtim dhe em\u00ebrtim, tregon p\u00ebr pranimin e etnis\u00eb shqiptare si faktor t\u00eb gjall\u00eb dhe t\u00eb pakap\u00ebrcyesh\u00ebm, dhe kjo p\u00ebr historin\u00eb ka r\u00ebnd\u00ebsi, me \u00e7ka bie posht\u00eb \u00e7far\u00ebdo aludimi rreth p\u00ebrkufizimit t\u00eb tyre gjoja si \u201ekuptim gjeografik\u201c, me t\u00eb cilin \u00ebsht\u00eb spekuluar shum\u00eb nga ana e historiografis\u00eb serbe. Madje, etnia shqiptare si e lidhur, gjeti vend edhe n\u00eb t\u00eb gjitha hartat q\u00eb Kongresi mori n\u00eb shqyrtim p\u00ebr t\u00b4u pasqyruar si e till\u00eb edhe n\u00eb at\u00eb p\u00ebrfundimtaren, ku mbi shtrirjen e kat\u00ebr vilajeteve u sh\u00ebnua Albanien.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, nga moria e materialeve t\u00eb ndryshme q\u00eb ruhen n\u00eb Arkivin e Ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Jashtme t\u00eb Gjermanis\u00eb n\u00eb Bon dhe arkivat e tjer\u00eb, si n\u00eb at\u00eb t\u00eb Berlinit, Ahenit dhe t\u00eb Koblencit, mund t\u00eb thuhet se Shqiptar\u00ebt dhe \u00e7\u00ebshtja e tyre, n\u00ebse n\u00eb tryez\u00ebn e bisedimeve t\u00eb Kongresit u trajtuan ashtu si u trajtuan, pra si etni me tretmanin e milleti-osman, jasht\u00eb Kongresit, ishin t\u00eb pranish\u00ebm n\u00eb faqet e shtypit gjerman, i cili u kushtoi nj\u00eb v\u00ebmendje t\u00eb duhur, jo vet\u00ebm nga pik\u00ebpamja informative, por edhe e trajtimit analitik dhe politik t\u00eb gjith\u00eb problematik\u00ebs s\u00eb tyre, q\u00eb u intensifikua para, gjat\u00eb dhe mbas mbajtjes s\u00eb Kongresit p\u00ebr t\u00eb vazhduar edhe m\u00eb von\u00eb deri tek shpallja e pavar\u00ebsis\u00eb komb\u00ebtare. Ky q\u00ebndrim i shtypit gjerman ndaj \u00e7\u00ebshtjes shqiptare n\u00eb nj\u00eb \u00e7ast aq t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, ishte edhe p\u00ebr t\u00b4u pritur n\u00ebse kihet parasysh se n\u00eb fokusin e vrojtimit gjerman Shqiptar\u00ebt do t\u00eb futen q\u00eb moti, qysh n\u00eb shekullin e dymb\u00ebdhjet\u00eb e tutje, p\u00ebr t\u00eb vazhduar edhe m\u00eb von\u00eb me shtrirjen e tyre n\u00eb fush\u00ebn e kultur\u00ebs dhe t\u00eb hulumtimeve t\u00eb shumta q\u00eb nga historia, etnografia dhe ve\u00e7mas gjuh\u00ebsia, ku kjo e fundit, n\u00eb saje t\u00eb interesimit t\u00eb madh t\u00eb misionar\u00ebve gjerman\u00eb q\u00eb kaluan n\u00ebp\u00ebr Ballkan, por edhe t\u00eb konsujve dhe kronist\u00ebve t\u00eb ndrysh\u00ebm, q\u00eb nga mesjeta e hershme e tutje, gjeti nj\u00eb vend t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, me \u00e7\u00b4rast disa nga shkenc\u00ebtar\u00ebt e r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb k\u00ebtij populli, me studimet e tyre t\u00eb \u00e7mueshme, do t\u00b4ia dalin q\u00eb popullit shqiptar t\u00b4ia p\u00ebrcaktojn\u00eb vendin e vet n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb qytet\u00ebrimit antik, si pasardh\u00ebs t\u00eb ilir\u00ebve, nd\u00ebrsa gjuh\u00ebn shqipe ta quajn\u00eb bij\u00eb e ilirishtes. Mjafton k\u00ebtu t\u00eb p\u00ebrmenden disa nga emrat e studiuesve dhe hulumtuesve gjerman\u00eb q\u00eb popullit shqiptar i kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb shum\u00eb, q\u00eb nga kalor\u00ebsi Arnold von Harf, Ksylanderi, Hahni, Lamberci e deri te Gustav Majeri, i cili n\u00eb koh\u00ebn e mbajtjes s\u00eb Kongresit t\u00eb Berlinit nxori \u201eFjalorin etimologjik t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe\u201c, q\u00eb paraqet nj\u00eb monument t\u00eb madh t\u00eb gjuh\u00ebsis\u00eb shqiptare. K\u00ebshtu, nj\u00eb populli thuajse t\u00eb harruar dhe q\u00eb politikisht d\u00ebshirohej t\u00eb shihej, por edhe t\u00eb mbahej sa m\u00eb larg hap\u00ebsir\u00ebs s\u00eb civilizimit evropian – pa ngurruar q\u00eb nga disa vende sllave dhe ortodokse, si Serbia, Rusia, po edhe Greqia, t\u00eb anatemohej edhe si rr\u00ebnues i saj dhe shpifje t\u00eb tjera, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00b4u pamund\u00ebsohej themelimi i shtetit n\u00eb p\u00ebrputhje me shtrirjen etnike, q\u00eb shfaqej nd\u00ebr me kompaktet n\u00eb gjith\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn Evropiane q\u00eb mbante Perandoria Osmane – iu b\u00eb pra nga ky shtyp nj\u00eb nder dhe nj\u00eb sh\u00ebrbim i madh.<\/p>\n
Shikuar n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi, Kongresi i Berlinit i vitit 1878 ia doli t\u00eb zhvler\u00ebsonte Traktatin e Sh\u00ebn Stefanit q\u00eb u imponua nga fitorja e tet\u00eb me radh\u00eb e Rusis\u00eb ndaj Turqis\u00eb dhe me k\u00ebt\u00eb t\u00eb pengonte nj\u00eb luft\u00eb t\u00eb mundshme midis Anglis\u00eb dhe Rusis\u00eb, si\u00e7 do t\u00b4ia zgjas\u00eb edhe p\u00ebr pak koh\u00eb jet\u00ebn Perandoris\u00eb Osmane n\u00eb Ballkan, por me k\u00ebt\u00eb nuk do t\u00eb sigurohet as paqja e as stabiliteti i q\u00ebndruesh\u00ebm, si\u00e7 thuhej n\u00eb disa nga kryeqendrat Evropiane. P\u00ebrkundrazi, me faktin q\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb Kongres Austro-Hungaria do t\u00eb v\u00ebr\u00eb dor\u00eb mbi Bosnj\u00ebn dhe Hercegovin\u00ebn, me arsyetimin se do t\u00eb mund t\u00eb parandalohej t\u00eb rr\u00ebnohej ajo q\u00eb merrej si baraspesh\u00eb midis fuqive t\u00eb m\u00ebdha rivale t\u00eb kontinentit t\u00eb vjet\u00ebr, do t\u00b4ua hap\u00eb rrug\u00ebn gjith\u00eb atyre zhvillimeve pak a shum\u00eb do t\u00b4i ndikojn\u00eb ngjarjet q\u00eb do t\u00eb \u00e7ojn\u00eb te krizat tjera edhe m\u00eb t\u00eb thella t\u00eb cilat do t\u00b4u paraprijn\u00eb luft\u00ebrave ballkanike dhe asaj bot\u00ebrores. K\u00ebshtu, Ballkani dhe hap\u00ebsira e tij do t\u00eb kthehet n\u00eb nj\u00eb poligon t\u00eb paq\u00ebndruesh\u00ebm jo vet\u00ebm politik, por edhe strategjik n\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi, ku do t\u00eb p\u00ebrvijohen interesat e ndryshme t\u00eb fuqive t\u00eb m\u00ebdha.
\n(Shk\u00ebputje nga librti “Kongresi i Berlinit 1878”, botoi “Faik Konica”, Prishtin\u00eb, 2008.)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
-N\u00eb Kongres nuk u thirr\u00ebn p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e popullit shqiptar, e kjo as q\u00eb mund t\u00eb pritej, meq\u00eb ata n\u00eb kuadrin e Perandoris\u00eb Osmane kishin tretmanin<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[52],"tags":[],"class_list":["post-9110","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dossier"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9110","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9110"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9110\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9110"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9110"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/indeks.bilten.mk\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9110"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}